Opin vísindi
Opin vísindi er varðveislusafn vísindaefnis og doktorsritgerða í opnum aðgangi á vegum íslenskra háskóla og Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns.
Opinn aðgangur að rannsóknaniðurstöðum er í samræmi við 10. gr. laga nr. 3/2003 um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem og kröfur innlendra og erlendra rannsóknasjóða. Markmiðið með opnum aðgangi er að niðurstöður rannsókna séu aðgengilegar sem flestum óhindrað og án endurgjalds á rafrænu formi. Vistun í varðveislusafninu er varanleg og ætlað að tryggja aðgang að vísindaefni íslenskra háskóla í opnum aðgangi um ókomna tíð. Varðveislusafnið Opin vísindi er tengt við rannsóknagáttina IRIS og rannsóknaniðurstöður í opnum aðgangi sem eru skráðar í IRIS eru um leið vistaðar og gerðar aðgengilegar til framtíðar í varðveislusafninu. Með því að safna þessu efni saman í eitt safn verður aðgangur að því einfaldur og þægilegur fyrir alla sem vilja kynna sér það og geta þannig notið þess öfluga vísindastarfs sem fram fer í háskólum landsins.
Varðveislusafnið er OpenAIRE / OpenAIREplus samhæft og samrýmist kröfum sem gerðar eru um birtingu rannsóknaniðurstaðna úr verkefnum sem styrkt eru úr evrópsku rannsóknaáætlununum FP7 og H2020.
Varðveislusafnið notar opna hugbúnaðinn DSpace.
Opinn aðgangur að rannsóknaniðurstöðum er í samræmi við 10. gr. laga nr. 3/2003 um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem og kröfur innlendra og erlendra rannsóknasjóða. Markmiðið með opnum aðgangi er að niðurstöður rannsókna séu aðgengilegar sem flestum óhindrað og án endurgjalds á rafrænu formi. Vistun í varðveislusafninu er varanleg og ætlað að tryggja aðgang að vísindaefni íslenskra háskóla í opnum aðgangi um ókomna tíð. Varðveislusafnið Opin vísindi er tengt við rannsóknagáttina IRIS og rannsóknaniðurstöður í opnum aðgangi sem eru skráðar í IRIS eru um leið vistaðar og gerðar aðgengilegar til framtíðar í varðveislusafninu. Með því að safna þessu efni saman í eitt safn verður aðgangur að því einfaldur og þægilegur fyrir alla sem vilja kynna sér það og geta þannig notið þess öfluga vísindastarfs sem fram fer í háskólum landsins.
Varðveislusafnið er OpenAIRE / OpenAIREplus samhæft og samrýmist kröfum sem gerðar eru um birtingu rannsóknaniðurstaðna úr verkefnum sem styrkt eru úr evrópsku rannsóknaáætlununum FP7 og H2020.
Varðveislusafnið notar opna hugbúnaðinn DSpace.
Flokkar í Opnum vísindum
Veldu flokk til að skoða.
- University of Iceland
- University of Akureyri
- Bifröst University
- Hólar University College
- IRIS
- Agricultural University of Iceland
- National and University Library of Iceland
- Iceland University of the Arts
Nýlega bætt við
Þróun lestrarfærni í 1.–2. bekk í ellefu Byrjendalæsisskólum
(2025-11-11) Oddsdóttir, Rannveig; Kennaradeild
Góð lestrarfærni er mikilvægur þáttur læsis og ein meginundirstaða lesskilnings og ritunar. Í fyrstu bekkjum grunnskóla er lögð áhersla á að kenna bókstafi og tengsl þeirra við málhljóð og að þjálfa upp lestrarfærni svo nemendur geti lesið lipurt og áreynslulaust. Byrjendalæsi er kennsluaðferð í læsiskennslu fyrir yngstu bekki grunnskóla. Aðferðin myndar umgjörð um læsiskennslu sem á að tryggja að unnið sé með alla helstu undirþætti læsis, þ.e. talað mál, hlustun, lestur og ritun. Jafnframt er lögð áhersla á námsaðlögun þannig að allir nemendur fái kennslu við hæfi. Fyrri rannsóknir á Byrjendalæsi hafa skoðað hvernig lestrarkennsla er útfærð í Byrjendalæsisskólum en hafa ekki náð til árangurs barnanna. Tilgangur þessarar rannsóknar var að skoða þróun lestrarfærni barna í 1.–2. bekk í Byrjendalæsisskólum, hjá hópnum í heild og hjá börnum sem greinast í áhættu fyrir lestrarerfiðleika í upphafi grunnskólagöngu. Fylgst var með þróun stafaþekkingar og lesfimi 314 barna í 11 Byrjendalæsisskólum yfir tveggja ára tímabil og framvinda hópsins í heild og þeirra hópa barna sem greindust í áhættu fyrir lestrarerfiðleika skoðuð. Samanburður við opinber gögn og fyrri rannsóknir var notaður til að leggja mat á hvort framvindan væri á einhvern hátt frábrugðin því sem almennt gerist hjá íslenskum börnum. Niðurstöður sýna sambærilega framvindu í stafaþekkingu og lesfimi og fyrri rannsóknir meðal íslenskra barna. Þau börn sem greindust í áhættu/óvissu í einum eða fleiri þáttum á skimunarprófi í upphafi 1. bekkjar náðu minni framförum en þau börn sem voru utan áhættu/óvissu í öllum þáttum, sem getur verið vísbending um að betur þurfi að styðja við þann hóp sem þarf að hafa meira fyrir lestrarnáminu. Niðurstöður rannsóknarinnar gefa því tilefni til að skoða betur hvernig námsaðlögun er útfærð í Byrjendalæsisskólum og hvort styðja þurfi kennara frekar við að skipuleggja kennsluna þannig að hún mæti þörfum allra nemenda.
Samfélagsleg ábyrgð með áherslu á nýsköpun í litlum og meðalstórum fyrirtækjum í Hollandi
(2025-12-06) Sigurðsson, Kjartan; Sigursteinsdóttir, Hjördís; Kristjánsdóttir, Helga; Faculty of Business Administration
Tilgangurinn er að skoða samfélagslega ábyrgð með áherslu á nýsköpun meðal lítilla og meðalstórra fyrirtækja í Hollandi. Leitast var við að skoða hvaða þættir hafa áhrif á það að lítil og meðalstór fyrirtæki tileinki sér samfélagslega ábyrgð og möguleg tengsl hennar við samfélagslega nýsköpun. Notast var við eigindlega aðferðarfræði, tilviksrannsókn, með hálfstöðluðum viðtalsramma. Tekin voru viðtöl við 29 stjórnendur í 10 litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Fyrirtækin sem tóku þátt í rannsókninni starfa á sviði upplýsingatækni, hugbúnaðarþróunar, stafrænnar þjónustu og ráðgjafar, með áherslur á meðal annars markaðssetningu, mannauðsmál, samfélagslega ábyrgð og lausnir í endurnýjanlegri orkutækni. Þau teljast öll til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Niðurstöðurnar sýndu fjölbreytta nálgun á samfélagslegri ábyrgð en þó áttu fyrirtækin það sammerkt að setja velferð starfsfólks, félagslega velferð og umhverfið í forgang ásamt því að tileinka sér sjálfbæra starfshætti. Í langflestum tilvikum var ekki um að ræða neinar mælingar á samfélagslegri skuldbindingu, aðeins tvö fyrirtæki voru með formlega skýrslugerð um samfélagslega ábyrgð og skortur var á stefnumótandi nálgun á samfélagslegri skuldbindingu. Rannsóknin sýndi einnig að starfsfólkið var aðal drifkrafturinn í nýsköpunarvirkninni, það knúði áfram samfélagslegar framfarir, og vellíðan starfsfólksins var mikilvægur hvati til virkrar þátttöku í samfélagslegri ábyrgð. Auk þess hafði starfsfólk, viðskiptavinir og samfélagið meiri vigt í ákvörðunum um samfélagslega ábyrgð en hluthafar og fjárfestar. Á meðan ákveðnir hagsmunaaðilar höfðu áhrif á skuldbindingu lítilla og meðalstórra fyrirtæki til samfélagslegrar ábyrgðar þá gerðu sum þessara fyrirtækja sér ekki grein fyrir stefnumótandi ávinningi slíkrar samþættingar. Slíka þekkingu væri hægt að innleiða með virkri þátttöku hagsmunaaðila og með því að ráða fagfólk með sérþekkingu á sjálfbærri stjórnun. Þessi rannsókn leggur grunn að framtíðarrannsóknum á samfélagslegri ábyrgð með áherslu á nýsköpun hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum, hvetur til rannsókna á tengslum samfélagslegrar nýsköpunar og skuldbindingu lítilla og meðalstórra fyrirtækja til samfélagslegrar ábyrgrar, með tilliti til hvaða hvatar drífa hagsmunaaðila til þátttöku í samfélagslega ábyrgri viðleitni.
Volcano-tectonic Controls on Ground Deformation across Temporal Scales: Insights from the Krafla Volcanic System, Iceland
(University of Iceland, School of Engineering and Natural Sciences, Faculty of Earth Sciences, 2026) Yang, Yilin; Freysteinn Sigmundsson; Jarðvísindadeild (HÍ); Faculty of Earth Sciences (UI); Verkfræði- og náttúruvísindasvið (HÍ); School of Engineering and Natural Sciences (UI)
Measurements of ground movements in volcanic regions and interpretation of observed deformation is important for understanding of volcano behavior and their subsurface processes. Observed deformation often reflects the combined effects of multiple processes. The Krafla volcanic system in North Iceland lies at the divergent plate boundary between the North American and Eurasian plates. A rifting episode in 1975–1984, five decades of geothermal exploitation and extensive geodetic observations make Krafla an ideal natural laboratory to investigate volcano deformation across multiple temporal scales and explore underlying geophysical processes. For short-term deformation, a period of accelerated westward motion during 2014–2015 at Krafla is identified from Global Navigation Satellite System (GNSS) time series using Bayesian inference. These deformation anomalies occurred concurrently with the near-field precursors of the 2014 Bárdarbunga dike intrusion, ~120 km to the south, indicating potential coupling between volcanic systems along the rift. For the decadal deformation associated with the 1975–1984 rifting episode, a revised numerical model of repeated dike intrusions is developed to incorporate realistic dike geometries and crustal behavior. The model reproduces first-order regularities of the 1975–1984 dike sequence and highlights the critical role of tectonic stress and topography in driving lateral dike propagation, allowing magma flow into dikes or eruptions under low pressure. For long-term deformation, velocity fields derived from GNSS (2002–2024) and Interferometric Synthetic Aperture Radar (InSAR; 2015–2023) constrain a six-segment plate boundary model for central Krafla. The inferred plate boundary central axis follows recent eruptive fissures and aligns with mapped fracture orientations. Locking depth variation along the fissure swarm implies a dome-shaped rheological transition. Residual velocities reveal three local deflation patterns related to geothermal activity and lava subsidence. Together, these results advance understanding of volcano-tectonic interactions at divergent plate boundaries, while the methodological developments have broader practical value.
The Nuns of Nidaros: Female Monasticism in the Archdiocese of Nidaros, c. 1152–1537
(University of Iceland, School of Humanities, Faculty of Philosophy, History and Archaeology, 2026-01) Hannesdóttir, Sigrún; Steinunn Kristjánsdóttir; Deild heimspeki, sagnfræði og fornleifafræði (HÍ); Faculty of Philosophy, History and Archaeology (UI); Hugvísindasvið (HÍ); School of Humanities (UI)
This thesis presents a study of female monasticism within the Archdiocese of Nidaros, with a primary focus on Norway and Iceland, from the establishment of the first monasteries in the early 12th century to their abolishment during the Reformation in the mid-16th century. While more than forty male monasteries were established under Nidaros, only ten female houses are known, most of which were Benedictine. Female religious houses have traditionally been marginalized in monastic scholarship—often treated as less significant variants of male monasteries—but this study approaches them on their own terms, highlighting their distinctive role in medieval society. Drawing on both archaeological and historical sources, the thesis seeks to rebalance the part of female religious houses in monastic studies, as well as to contribute to the increasing literature of transnational approaches in the field.
The thesis reviews the state of research on female monasteries in Iceland and Norway, with particular attention to the influence of gender in scholarly approaches. It explores the social, cultural, and religious backdrop for the foundation of female monasteries within these countries and the economic strategies that sustained them. Evidence for the architecture of the monasteries in question is assessed in the context of continental norms and patterns in male monasteries in the area. Moreover, the thesis considers the customs and practices related to daily life within the monasteries and evaluates women’s reasons for taking the veil in medieval Iceland and Norway.
Although considerably fewer in number than male monasteries in the Archdiocese of Nidaros, the thesis argues that the female monasteries played a meaningful role in medieval society. Not only did they offer women the rare opportunity of education and authority, but they also exerted influence beyond the cloister walls, shaping the wider cultural and religious landscape of Nidaros.
Access to kidney transplantation and re-Transplantation from childhood to adulthood : Long-Term data from the ERA Registry
(2025-08-01) Preka, Evgenia; Bonthuis, Marjolein; Marks, Stephen D; Kramer, Anneke; de Vries, Aiko P J; Sørensen, Søren S; Bakkaloğlu, Sevcan A; Bistrup, Claus; Jahnukainen, Timo; Arévalo, Olga L Rodriguez; Buchwinkler, Lukas; Segelmark, Mårten; Sanchez, J Emilio; Arnol, Miha; Ordóñez-Álvarez, Flor A; de la Cerda-Ojeda, Francisco; Plumb, Lucy A; Methven, Shona; Pálsson, Runólfur; Lundgren, Torbjörn; Ríos, Héctor; Ortiz, Alberto; Stel, Vianda S; Harambat, Jerome; Jager, Kitty J; Faculty of Medicine
BACKGROUND AND HYPOTHESIS: Knowledge regarding access to first kidney transplantation (KT) and subsequent KT in patients commencing kidney replacement therapy (KRT) in childhood is limited. METHODS: Using European Renal Association (ERA) Registry data, we investigated European patients who started KRT below 20 years of age between 1978 and 2019. Access and determinants to first, second and third KT were assessed using multivariable Cox regression. RESULTS: 12 623, 4077, and 1186 patients were included while awaiting first, second and third KT, at median ages of 13.8 (IQR: 7.5-17.4), 20.9 (IQR: 16.5-26.1) and 26.6 (IQR: 20.3-32.8) years, respectively. During the study period, overall access was 87.8%, 72.7% and 60.5% for first, second and third KT, respectively, and median time to each KT was 0.9 (IQR: 0.2-2.1), 1.9 (0.6-4.5) and 2.6 (IQR: 1.0-5.3) years. Younger age at KRT initiation (aHR 0-4 vs. 10-14 years: 0.54; 95%CI: 0.51-0.57) and female sex (HR: 0.94; 95%CI: 0.90-0.98) were associated with lower access to first KT. KT candidates between 15-19 years had lower access to first and second KT (aHR: 0.69; 95%CI: 0.66-0.73, and aHR: 0.70; 95%CI: 0.61-0.81) compared to 10-14 year-olds. Compared to CAKUT, glomerulonephritis patients had lower access to KT (aHR: 0.75; 95%CI: 0.71-0.80 for first, aHR: 0.89; 95%CI: 0.81-0.98 for second and aHR: 0.80; 95%CI: 0.66-0.97 for third KT). Similarly, patients with primary renal diseases with high risk of recurrence, had lower chances of receiving a first and second KT (aHR: 0.80; 95%CI: 0.76-0.85 for first, aHR: 0.86; 95%CI: 0.78-0.95 for second KT). Access to re-transplantation was also higher with prior pre-emptive KT and previous graft survival exceeding five years. CONCLUSION: Our study highlights KT access disparities particularly for females, the youngest recipients, high-risk age (15-19 years), and diseases with recurrence risk. Notably, pre-emptive transplants and enduring previous grafts offer advantages regarding re-transplantation.