“What’s Love Got to Do with It?” The Role of Gender in Time Used on Care, Love and Work among Doctorate Holders
Skrár
Andrea Hjálmsdóttir Doktorsritgerð í félagsfræði.pdf (78.37 MB)
Dagsetning
Höfundar
orcid.org/0000-0003-2300-359X Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Útgefandi
Útdráttur
Over the last few decades, the share of doctorate degrees earned by women has increased considerably. Despite this trend, there is a scarcity of studies addressing gender disparities among doctorate holders, working within and outside academia. Although accounting for a relatively small portion of the labour force, doctorate holders' experiences are important, as they can provide an important insight into how well-educated people who often enjoy privileged working arrangements and flexibility, negotiate gender roles at home and in the workplace. The main aim of the research introduced in this thesis was to gain a better understanding of how and if time used on care, love labour and work, influences gendered outcomes on the career trajectories of doctorate holders working within and outside academia.
The findings draw on quantitative and qualitative research data. In terms of quantitative data longitudinal individual register data from Iceland between 1997 and 2017 was used and the population analysed were doctoral graduates holding five to 20-year-old degrees. The average total earnings of male and female doctorate holders were compared in relative values, either depending on their field of study or employment within or outside academia. The findings based on the qualitative data are derived from two datasets: the first dataset comprised 32 open-ended interviews conducted with doctorate holders in Iceland, 16 men and 16 women, working within and outside academia; the second dataset comprised open-ended interviews with five men and five women working in a higher education institution in British Columbia, Canada.
The findings from the quantitative study reveal a continuous gender gap in total earnings between the fifth and the tenth career years, regardless of the field of study or whether employment is within or outside academia. The novelty from the findings based on the qualitative data is mainly two folded: firstly, it provides multifaceted findings on work-family balance among doctorate holders working within and outside academia. The academics expressed more complex feelings about their daily lives than those working outside academia. The findings suggest that women, academics especially, experience limitless, boundaryless and invisible labour, both at home and at work, causing them considerable stress, while the men, within and outside academia, can selectively distance themselves from burdening caring roles at home and at work. Despite all the participants enjoying privileged working arrangements and flexibility, the participants in this research described having difficulties drawing lines around working hours. This applied especially to the participating academics, who, despite enjoying the most working arrangement flexibility, described working in a 'greedy' institution that absorbed all their time.
Secondly, the findings offer a new insight into the different, yet strikingly similar, realities of academics in Iceland and Canada. This is a new perspective, to my knowledge. The most significant national difference observed in the findings was that welfare policies and having access to the extended family, played a role in career decisions among Icelanders. However, the similarities among Canadians and Icelanders in terms of stress experienced were remarkable, as the institutional structures of the academia as a workplace tailor the academics' working life very closely. The success of Iceland in terms of gender equality compared to Canada, is undermined by the structures of higher education institutions that demand long working hours and commitment and fosters competition.
The study offers new insights by leveraging love labour and care as theoretical tools for analysing work-family balance and the career trajectories of doctorate holders working in and outside academia. Despite advancement in gender equality and implementation of several initiatives to advance gender equality by the government of Iceland, the findings of this thesis reveal highly traditional gendered division of labour among doctorate holders, illustrated by the fact that undertaking primary care is not central to men's identity. Such divisions of labour are maintained by patriarchal organizational structures and gendered power relations, resulting in highly gendered outcomes both at home and in the workplaces
Á síðustu árum og áratugum hefur menntunarstig kvenna hækkað hlutfallslega meira en karla. Konum sem ljúka doktorsprófi hefur jafnframt fjölgað verulega og nú er svo komið að fleiri konur ljúka doktorsprófi frá íslenskum háskólum en karlar. Þó fólk með doktorspróf sé aðeins lítill hluti þeirra sem starfa á íslenskum vinnumarkaði er mikilvægt að rannsaka reynslu og upplifun þess, enda geta slíkar rannsóknir varpað ljósi á það hvernig vel menntað fólk, sem gjarnan nýtur forréttinda á vinnumarkaði og sveigjanleika í vinnutíma, samræmir fjölskyldu og vinnu. Meginmarkmið rannsóknarinnar sem kynnt er í doktorsritgerðinni er að öðlast betri skilning á því hvernig tími sem varið er í umhyggju, ástarvinnu og launaða vinnu hefur áhrif á fjölskyldulíf og starfsframa doktorsmenntaðra. Niðurstöður rannsóknarinnar byggjast á eigindlegum og megindlegum rannsóknargögnum. Tölfræðigreiningin, sem byggist á langtímagögnum frá Hagstofu Íslands, varpar ljósi á tekjumun doktorsmenntaðra Íslendinga sem starfa innan og utan akademíu og luku doktorsprófi fyrir fimm til 20 árum. Eigindlegu gögnin byggjast á tveimur viðtalsrannsóknum: Annars vegar er um að ræða 32 viðtöl við doktorsmenntaða, 16 karla og 16 konur, sem starfa innan og utan háskóla á Íslandi og hins vegar viðtöl við fimm karla og fimm konur sem starfa í háskóla í Bresku Kólumbíu í Kanada. Niðurstöður tölfræðigreiningarinnar leiða í ljós viðvarandi launamun karla og kvenna fimm og tíu árum eftir að þau luku doktorsprófi, óháð fræðigrein eða því hvort þau starfa í háskólum eða á öðrum starfsvettvangi. Nýmæli rannsóknarinnar sem byggist á viðtalsgögnunum felst einkum í tvennu: Annars vegar eru kynntar margþættar niðurstöður um samræmingu fjölskyldu og vinnu á meðal doktorsmenntaðra Íslendinga sem starfa í háskólum eða á öðrum starfsvettvangi. Þessar niðurstöður leiða í ljós að akademískt starfsfólk upplifir meiri streitu við samræmingu fjölskyldu og vinnu en þau sem starfa á öðrum starfsvettvangi. Niðurstöðurnar benda einnig til að þess að konurnar, sérstaklega þær sem starfa í háskólum, upplifi vinnuframlag sitt, bæði heima og í vinnu, sem verulega íþyngjandi en jafnframt lítt sýnilegt. Þetta veldur miklu álagi og upplifaðri streitu á meðal kvennanna á meðan karlarnir, bæði innan og utan háskóla, geta betur fjarlægt sig frá umönnun og skyldum fjölskyldunnar og einbeitt sér að starfsferli sínum. Þrátt fyrir að þátttakendur njóti sveigjanleika varðandi vinnutíma lýstu þau erfiðleikum við að draga skýr mörk á milli einkalífs og vinnu. Þetta átti sérstaklega við um þau sem starfa í háskólum og lýstu því hvernig þau voru alltaf í vinnunni, þrátt fyrir mikinn sveigjanleika. Hins vegar eru kynntar niðurstöður um samræmingu fjölskyldu og vinnu á meðal háskólafólks á Íslandi og í Kanada. Mér vitanlega er það í fyrsta skipti sem þessi hópur er rannsakaður í slíku samhengi. Niðurstöðurnar leiða í ljós að þrátt fyrir ólík velferðarkerfi og aðgengi að opinberri þjónustu er daglegt líf þátttakendanna í þessum tveimur löndum ekki svo ólíkt. Helsti munurinn liggur í því hvernig aðgengi að velferðarþjónustu og nánustu fjölskylda hafði áhrif á ákvörðun Íslendinganna um búsetu. Upplifun háskólafólks á Íslandi og í Kanada af streitu og álagi er mjög sambærileg og þannig virðist það álag sem felst í því að starfa í háskólum vega þyngra í daglegu lífi íslensku þátttakendanna en aðgengi að t.d. fæðingarorlofi og leikskólum. Þar vegur mest formgerð háskólanna, krafan um langa vinnudaga og áherslan á mælanlega framleiðni og samkeppni. Með því að styðjast við kenningar um ástarvinnu og umhyggju varpar rannsóknin nýju ljósi á samræmingu fjölskyldu og vinnu á meðal doktorsmenntaðra Íslendinga sem starfa innan og utan háskóla. Þrátt fyrir stöðu Íslands sem fyrirmyndarlands þegar kemur að kynjajafnrétti varpa niðurstöður rannsóknarinnar ljósi á mjög hefðbundna verkaskiptingu karla og kvenna með doktorspróf. Þetta undirstrikar hvernig hið persónulega er samofið hinu opinbera; orkan og tíminn sem einkum konur verja í að sinna skyldum heimilisins og umhyggju barna sinna bitnar á störfum þeirra á vinnumarkaði en veitir aftur á móti körlum aukið svigrúm til að einbeita sér að starfsframa sínum. Þessari verkaskiptingu er svo viðhaldið í valdakerfum og stofnunum samfélagsins, sem leiðir af sér mjög kynjaðan veruleika, bæði á heimilum og á vinnustöðum.
Á síðustu árum og áratugum hefur menntunarstig kvenna hækkað hlutfallslega meira en karla. Konum sem ljúka doktorsprófi hefur jafnframt fjölgað verulega og nú er svo komið að fleiri konur ljúka doktorsprófi frá íslenskum háskólum en karlar. Þó fólk með doktorspróf sé aðeins lítill hluti þeirra sem starfa á íslenskum vinnumarkaði er mikilvægt að rannsaka reynslu og upplifun þess, enda geta slíkar rannsóknir varpað ljósi á það hvernig vel menntað fólk, sem gjarnan nýtur forréttinda á vinnumarkaði og sveigjanleika í vinnutíma, samræmir fjölskyldu og vinnu. Meginmarkmið rannsóknarinnar sem kynnt er í doktorsritgerðinni er að öðlast betri skilning á því hvernig tími sem varið er í umhyggju, ástarvinnu og launaða vinnu hefur áhrif á fjölskyldulíf og starfsframa doktorsmenntaðra. Niðurstöður rannsóknarinnar byggjast á eigindlegum og megindlegum rannsóknargögnum. Tölfræðigreiningin, sem byggist á langtímagögnum frá Hagstofu Íslands, varpar ljósi á tekjumun doktorsmenntaðra Íslendinga sem starfa innan og utan akademíu og luku doktorsprófi fyrir fimm til 20 árum. Eigindlegu gögnin byggjast á tveimur viðtalsrannsóknum: Annars vegar er um að ræða 32 viðtöl við doktorsmenntaða, 16 karla og 16 konur, sem starfa innan og utan háskóla á Íslandi og hins vegar viðtöl við fimm karla og fimm konur sem starfa í háskóla í Bresku Kólumbíu í Kanada. Niðurstöður tölfræðigreiningarinnar leiða í ljós viðvarandi launamun karla og kvenna fimm og tíu árum eftir að þau luku doktorsprófi, óháð fræðigrein eða því hvort þau starfa í háskólum eða á öðrum starfsvettvangi. Nýmæli rannsóknarinnar sem byggist á viðtalsgögnunum felst einkum í tvennu: Annars vegar eru kynntar margþættar niðurstöður um samræmingu fjölskyldu og vinnu á meðal doktorsmenntaðra Íslendinga sem starfa í háskólum eða á öðrum starfsvettvangi. Þessar niðurstöður leiða í ljós að akademískt starfsfólk upplifir meiri streitu við samræmingu fjölskyldu og vinnu en þau sem starfa á öðrum starfsvettvangi. Niðurstöðurnar benda einnig til að þess að konurnar, sérstaklega þær sem starfa í háskólum, upplifi vinnuframlag sitt, bæði heima og í vinnu, sem verulega íþyngjandi en jafnframt lítt sýnilegt. Þetta veldur miklu álagi og upplifaðri streitu á meðal kvennanna á meðan karlarnir, bæði innan og utan háskóla, geta betur fjarlægt sig frá umönnun og skyldum fjölskyldunnar og einbeitt sér að starfsferli sínum. Þrátt fyrir að þátttakendur njóti sveigjanleika varðandi vinnutíma lýstu þau erfiðleikum við að draga skýr mörk á milli einkalífs og vinnu. Þetta átti sérstaklega við um þau sem starfa í háskólum og lýstu því hvernig þau voru alltaf í vinnunni, þrátt fyrir mikinn sveigjanleika. Hins vegar eru kynntar niðurstöður um samræmingu fjölskyldu og vinnu á meðal háskólafólks á Íslandi og í Kanada. Mér vitanlega er það í fyrsta skipti sem þessi hópur er rannsakaður í slíku samhengi. Niðurstöðurnar leiða í ljós að þrátt fyrir ólík velferðarkerfi og aðgengi að opinberri þjónustu er daglegt líf þátttakendanna í þessum tveimur löndum ekki svo ólíkt. Helsti munurinn liggur í því hvernig aðgengi að velferðarþjónustu og nánustu fjölskylda hafði áhrif á ákvörðun Íslendinganna um búsetu. Upplifun háskólafólks á Íslandi og í Kanada af streitu og álagi er mjög sambærileg og þannig virðist það álag sem felst í því að starfa í háskólum vega þyngra í daglegu lífi íslensku þátttakendanna en aðgengi að t.d. fæðingarorlofi og leikskólum. Þar vegur mest formgerð háskólanna, krafan um langa vinnudaga og áherslan á mælanlega framleiðni og samkeppni. Með því að styðjast við kenningar um ástarvinnu og umhyggju varpar rannsóknin nýju ljósi á samræmingu fjölskyldu og vinnu á meðal doktorsmenntaðra Íslendinga sem starfa innan og utan háskóla. Þrátt fyrir stöðu Íslands sem fyrirmyndarlands þegar kemur að kynjajafnrétti varpa niðurstöður rannsóknarinnar ljósi á mjög hefðbundna verkaskiptingu karla og kvenna með doktorspróf. Þetta undirstrikar hvernig hið persónulega er samofið hinu opinbera; orkan og tíminn sem einkum konur verja í að sinna skyldum heimilisins og umhyggju barna sinna bitnar á störfum þeirra á vinnumarkaði en veitir aftur á móti körlum aukið svigrúm til að einbeita sér að starfsframa sínum. Þessari verkaskiptingu er svo viðhaldið í valdakerfum og stofnunum samfélagsins, sem leiðir af sér mjög kynjaðan veruleika, bæði á heimilum og á vinnustöðum.
Lýsing
Efnisorð
Doctorate holders, Gender, Care, Emotional labour, Work-family balance, Wage gap, Doktorsnám, Kynjamunur, Umönnun, Þriðja vaktin, Launajafnrétti