Opin vísindi
Opin vísindi er varðveislusafn vísindaefnis og doktorsritgerða í opnum aðgangi á vegum íslenskra háskóla og Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns.
Opinn aðgangur að rannsóknaniðurstöðum er í samræmi við 10. gr. laga nr. 3/2003 um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem og kröfur innlendra og erlendra rannsóknasjóða. Markmiðið með opnum aðgangi er að niðurstöður rannsókna séu aðgengilegar sem flestum óhindrað og án endurgjalds á rafrænu formi. Vistun í varðveislusafninu er varanleg og ætlað að tryggja aðgang að vísindaefni íslenskra háskóla í opnum aðgangi um ókomna tíð. Varðveislusafnið Opin vísindi er tengt við rannsóknagáttina IRIS og rannsóknaniðurstöður í opnum aðgangi sem eru skráðar í IRIS eru um leið vistaðar og gerðar aðgengilegar til framtíðar í varðveislusafninu. Með því að safna þessu efni saman í eitt safn verður aðgangur að því einfaldur og þægilegur fyrir alla sem vilja kynna sér það og geta þannig notið þess öfluga vísindastarfs sem fram fer í háskólum landsins.
Varðveislusafnið er OpenAIRE / OpenAIREplus samhæft og samrýmist kröfum sem gerðar eru um birtingu rannsóknaniðurstaðna úr verkefnum sem styrkt eru úr evrópsku rannsóknaáætlununum FP7 og H2020.
Varðveislusafnið notar opna hugbúnaðinn DSpace.
Opinn aðgangur að rannsóknaniðurstöðum er í samræmi við 10. gr. laga nr. 3/2003 um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem og kröfur innlendra og erlendra rannsóknasjóða. Markmiðið með opnum aðgangi er að niðurstöður rannsókna séu aðgengilegar sem flestum óhindrað og án endurgjalds á rafrænu formi. Vistun í varðveislusafninu er varanleg og ætlað að tryggja aðgang að vísindaefni íslenskra háskóla í opnum aðgangi um ókomna tíð. Varðveislusafnið Opin vísindi er tengt við rannsóknagáttina IRIS og rannsóknaniðurstöður í opnum aðgangi sem eru skráðar í IRIS eru um leið vistaðar og gerðar aðgengilegar til framtíðar í varðveislusafninu. Með því að safna þessu efni saman í eitt safn verður aðgangur að því einfaldur og þægilegur fyrir alla sem vilja kynna sér það og geta þannig notið þess öfluga vísindastarfs sem fram fer í háskólum landsins.
Varðveislusafnið er OpenAIRE / OpenAIREplus samhæft og samrýmist kröfum sem gerðar eru um birtingu rannsóknaniðurstaðna úr verkefnum sem styrkt eru úr evrópsku rannsóknaáætlununum FP7 og H2020.
Varðveislusafnið notar opna hugbúnaðinn DSpace.
Nýlega bætt við
Manifestations of inequality among adolescents in Bissau, Guinea-Bissau
(University of Iceland, School of Social Sciences, Faculty of Sociology, Anthropology and Folkloristics, 2026) N´dure Baboudóttir, Fatou; Geir Gunnlaugsson; Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild (HÍ); Faculty of Sociology, Anthropology and Folkloristics (UI); Félagsvísindasvið (HÍ); School of Social Sciences (UI)
Introduction.
In low-income countries, particularly in sub-Saharan Africa, adolescents (aged 10–19 years) are a rapidly growing demographic; however, their needs beyond sexual and reproductive health remain under-researched. This article-based thesis explores, through five peer-reviewed publications, the manifestations of inequality among adolescents in Bissau, the capital of Guinea-Bissau, a low-income and fragile state in West Africa. Guided by the theoretical framework of social determinants of health and childhood and youth studies, it examines how structural conditions impact adolescents' life experiences and how they navigate the challenges they face.
Aims.
The overall aim of the research is to describe, analyse, and synthesise the manifestations of inequality in the lives of adolescents in Bissau. The specific aims are to explore (1) the social determinants of adolescents’ unequal access to education and use of digital technologies (Papers I–II and IV); (2) adolescents’ understanding of inequality in their daily lives and during global health crises (Papers III–V); and (3) adolescents’ responses to challenges in their everyday lives and during global health crises (Papers III– V).
Methodology.
Data collection is based on a multi-phase, mixed-methods approach in which quantitative methodology informs the qualitative component. The quantitative aspect consists of a Planet Youth survey questionnaire conducted among 2,039 school-attending adolescents (aged 14–19) in 12 public and four private schools in Bissau, analysing the determinants of educational and digital access. The results informed the qualitative component of the research, which included semi-structured interviews, focus group sessions, and a participatory photovoice project to explore adolescents' daily experiences across different socioeconomic backgrounds and during the COVID-19 pandemic.
Results.
Findings reveal deep-seated inequalities. Access to education is starkly divided, with parental education and family income being the strongest determinants for enrolment in private schools, which offer more educational stability compared to resource-poor public schools, plagued by strikes and teacher absenteeism. Furthermore, access to computers and the internet is limited, disadvantaging girls and public-school students. The COVID-19 pandemic exposed the global digital divide; school closures led to a universal loss of education in both public and private schools, with no remote learning provided or other support. Some adolescents reported hunger and a lack of food security, underscoring local inequality. Through the photovoice project, they insightfully outlined structural inequalities in their daily lives. Despite these barriers, the adolescents demonstrated remarkable determination, empathy, and strong aspirations for the future, proposing practical solutions to the challenges they face.
Conclusions.
Adolescents in Bissau confront systemic and interconnected inequalities in their daily lives. Their experiences necessitate integrated, equity-focused interventions targeting the socioeconomic determinants of health. By centring adolescents’ perspectives, the findings underscore the necessity of a child rights-based approach that institutionalises youth participation in policy and decision-making. The results highlight the importance of recognising adolescents as active agents in achieving sustainable development and a more equitable future for the next generation in Guinea-Bissau, with potential implications elsewhere.
Samantekt um kennslu á sviði öldrunarfræða við háskóla á Íslandi
(Háskóli Íslands, School of Social Sciences, Faculty of Social Work, 2025-05) Reykdal, Guðrún Björk; Guðmundsson, Halldór S:; Sigurðardóttir, Sigurveig H.; Árnadóttir, Hervör Alma; Félagsráðgjafardeild (HÍ); Faculty of Social Work (UI); Félagsvísindasvið (HÍ); School of Social Sciences (UI)
Breytingar í aldurssamsetningu þjóðarinnar eru samfélagsleg áskorun sem kallar á samræmdar aðgerðir til lengri tíma. Aldarafmælissjóður Háskóla Íslands veitti Félagsráðgjafardeild HÍ styrk til þess að taka saman upplýsingar um kennslu á sviði öldrunarfræða við alla háskólana á Íslandi. Tilgangur þessa verkefnis er að kortleggja hvaða menntunarmöguleikar og námskeið eru kennd eða í boði við háskólana í landinu.
Verkefnið var unnið af Guðrúnu Björk Reykdal, félagsráðgjafa MA. Í bakhópi þess voru Halldór Sigurður Guðmundsson, dósent og varadeildarforseti Félagsráðgjafardeildar, Sigurveig H. Sigurðardóttir, prófessor emerita í Félagsráðgjafardeild og Hervör Alma Árnadóttir, dósent og deildarforseti Félagsráðgjafardeildar.
Í skýrslunni er farið yfir framkvæmd verkefnisins og dregnar saman helstu niðurstöður.
Ljóst er að mörg námskeið eru kennd við háskóla á Íslandi þar sem fjallað er um öldrun og/eða málefni eldra fólks með einhverjum hætti. Ýmist er þetta efni meginefni námskeiðs, mikilvægt atriði í námskeiðinu eða komið er inn á efnið. Í töflum er birt yfirlit yfir 104 námskeið sem kennd eru við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Háskólann á Bifröst og Háskólann í Reykjavík. Í viðaukum eru birtar ítarlegri upplýsingar fyrir alla háskóla á Íslandi. Á grundvelli samantektarinnar, er lagt til að Háskóli Íslands hafi frumkvæði að því að efna til fundar til að ræða hvort og hvar hugsanleg samlegð gæti legið með það í huga að koma á eða undirbúa samræmt og/eða sameiginlegt háskólanám í öldrunarfræðum.
Skýrsla þessi er send til rektora allra háskóla á Íslandi og einnig til þeirra sem svöruðu tölvubréfi/tölvupósti með beiðni um upplýsingar um námskeið.
The chemistry and potential reactivity of the CO2-H2S charged injected waters at the basaltic CarbFix2 site, Iceland
(Elsevier, 2018-07-01) Clark, Deirdre E.; Gunnarsson, Ingvi; Aradóttir, Edda S.; Arnarson, Magnús Þ.; :oregeirsson, Þorsteinn A.; Sigurðardóttir, Sigrún S.; Sigfússon, Bergur; Snæbjörnsdóttir, Sandra Ó.; Oelkers, Eric H.; Gíslason, Sigurður R.; Jarðvísindadeild (HÍ); Faculty of Earth Sciences (UI); Verkfræði- og náttúruvísindasvið (HÍ); School of Engineering and Natural Sciences (UI)
The CarbFix2 project aims to capture and store the CO2 and H2S emissions from the Hellisheiði geothermal power plant in Iceland by underground mineral storage. The gas mixture is captured directly by its dissolution into water at elevated pressure. This fluid is then injected, along with effluent geothermal water, into subsurface basalts to mineralize the dissolved acid gases as carbonates and sulfides. Sampled effluent and gas-charged injection waters were analyzed and their mixing geochemically modeled using PHREEQC. Results suggest that carbonates, sulfides, and other secondary minerals would only precipitate after it has substantially reacted with the host basalt. Moreover, the fluid is undersaturated with respect to the most common primary and secondary minerals at the injection well outlet, suggesting that the risk of clogging fluid flow paths near the injection well is limited.
Evolutionary ecogenomics of North Atlantic ptarmigan
(Háskólinn á Akureyri, 2026-03) Squires, Theodore Edgar; Magnússon, Kristinn Pétur; Höglund, Jacob; Centre for Doctoral Studies
Í þessari doktorsritgerð er nýtt viðmiðunarerfðamengi notað til að samþætta heilerfðamengjagögn úr stofnum og tímaseríum til að skilja aðlögun, lýðfræðidýnamík, og þá vá sem steðjar að framtíð fjallrjúpunnar (Lagopus muta) á Íslandi og í stofnum kringum Norður Atlantshaf. Í grein I er lýst hágæða 1,03 Gb erfðamengi rjúpunnar með kortlögðum genum á litninga sem gerir virknirannsóknir á erfðaefninu mögulegar. Í grein II eru borin saman erfðamengi 99 rjúpna frá níu löndum við Atlantshaf, með því að nota tvö loftslagsgagnasett (CHELSA, WorldClim) og tvö tölfræðiforrit (BayPass, LEA). Niðurstöður sýna með útreikningum að stofnarnir eru mjög aðlagaðir loftslagsskilyrðum, á fjölgenagrunni, og nota má erfðabreytileikamat til að spá fyrir um aðlögunarhæfni í hlýnandi loftslagi (genomic offset), sem er háð vali á loftlagsgögnum og fylgniaðferðum. Stofnar á heimskauta- og fjallasvæðum virðast sérstaklega viðkvæmir fyrir hlýnun. Í grein III eru rannsakaðar samsætutíðnibreytingar 91 erfðamengis í stofnsveiflum yfir ellefu ára tímabil. Niðurstöðurnar sýna sveiflur í takt við hæðir og lægðir stofnsins, og fylgni við erfðabreytileika í genum sem tengjast tauga-, atferlis- og ónæmisfræðilegum hlutverkum, sem eru í samræmi við þéttleikaháð val sem viðheldur erfðabreytileika. Grein IV fjallar um fylgnigreiningu með erfðamengjaskimun (GWAS) á 90 ungfuglum við ástandsbreytur (fitu, stærð, þyngd), þar sem sterk áhrif einstakra lókusa koma ekki fram, sem styður fjölgenavirkni, til að nefna áhugaverð kandídatsgen (t.d. HIVEP3, HTR1F, LAMA3, GALNT9, ACSL3, EBF1) sem bjóða upp á tilgátur fyrir markvissa eftirfylgni í stærra úrtaki. Doktorsritgerðin er hagnýtur vegvísir fyrir framtíðarnáttúrvernd, hvernig megi forgangsraða erfðamengjagrunduðum loftslagslíkönum, nota erfðamengjafræði í vöktun stofna yfir tíma, varðveita virkni erfðabreytileika og þróa svæðisbundna stjórnun til verndunar. Rannsóknirnar hafa leitt til erfðamengjasafna, greiningarferla og ígrundaðs ramma til að spá fyrir um breytingar á rjúpnastofnum og hvernig megi viðhalda þeim í örum umhverfisbreytingum.
A Study in Textual Transmission: Egils rímur and the “Younger Egla”
(University of Iceland, School of Humanities, Faculty of Icelandic and Comparative Cultural Studies, 2026-02-28) Macháčková, Nikola; Svanhildur Óskarsdóttir; Íslensku- og menningardeild (HÍ); The Faculty of Icelandic and Comparative Cultural Studies (UI); Hugvísindasvið (HÍ); School of Humanities (UI)
Egils saga er varðveitt í allnokkrum handritum og handritsbrotum og er elsta brotið frá miðri þrettándu öld (AM 162 A θ fol.). Viðfangsefni þessarar ritgerðar eru hinsvegar mun yngri birtingarmyndir sögunnar, Egils rímur frá miðri sautjándu öld, og „Yngri Egla“, prósaverk sem er að miklu leyti byggt á rímunum. Yngri Egla er varðveitt í fjórum handritum frá sautjándu og átjándu öld. Þrátt fyrir ótvírætt mikilvægi þeirra hafa þessar síðari alda umritanir ekki notið jafnmikillar fræðilegrar athygli og hin forna saga.
Í þessari rannsókn er fjallað um aðlögun og viðtökur Egils sögu innan þeirrar breytilegu bókmenntamenningar sem ríkti á fyrri hluta nýaldar á Íslandi. Með því að rannsaka sex lykilhandrit sameinar rannsóknin hefðbundna textafræði og efnislega textafræði til að kanna textatengsl og það menningarlega samhengi sem hafði áhrif á þessar aðlaganir. Sá gjörningur að snúa sögum í bundið mál og svo aftur í prósa er algengur í íslenskri bókmenntahefð en þetta fyrirbæri hefur ekki verið rannsakað ítarlega hingað til, sérstaklega ekki í sambandi við Íslendingasögur. Varðveisla og endursköpun texta þessarar vinsælu sögu á sautjándu og átjándu öld getur gefið okkur innsýn í viðtökur sögunnar, samfélag þessa tíma og breytingar á bókmenntasmekk.
Greiningin kortleggur tengslin milli Egils rímna og handrita af C-grein Egils sögu hinnar eldri, auk þess að rannsaka endursköpun þessara rímna í prósaverkinu „Yngri Eglu“. Í rannsókninni er sjónum einnig beint að félags- og efnahagslegu baksviði handritanna, ætlaður tilgangur þeirra og lesendahópur er skoðaður og sú algenga skoðun dregin í efa að „Yngri Egla“ sé „ómerkilegra“ verk en miðaldasagan. Þess í stað er leitast við að setja þetta prósaverk í stærra samhengi endurritunar yfir á ný form og bókmenntasmekks á fyrri hluta nýaldar á Íslandi.
Þessi ritgerð felur í sér útgáfu (þá fyrstu sem unnin hefur verið) og greiningu á Egils rímum og endurmat á „Yngri Eglu“ og er þannig til þess fallin að auka skilning á þróun bókmenntagreina á tímum mikilla menningarbreytinga. Hún er bæði framlag til handritafræða og til íslenskrar bókmenntasögu og niðurstöðurnar varpa ljósi á flókin endurritunarferli og viðtökur sem einkenna bókmenntalandslagið á Íslandi eftir siðbreytingu.
Flokkar í Opnum vísindum
Veldu flokk til að skoða.
- University of Iceland
- University of Akureyri
- Bifröst University
- Hólar University College
- IRIS
- Agricultural University of Iceland
- National and University Library of Iceland
- Iceland University of the Arts