Environmental and individual correlates of depressive symptoms in Iceland : The role of season, environmental mood responses and circadian preference

Abstract

Í þessari ritgerð er sjónum beint, í þremur rannsóknum, að umhverfis- og eintaklingsbundnum þáttum í þunglyndiseinkennum á Íslandi -landi sem liggur norðarlega og mikill munur er á dagsbirtu og veðurfari eftir árstíðum. Í fyrstu rannsókninni var notaður skimunarlisti ásamt hálfstöðluðu geðgreiningarviðtali til að meta árstíðabundnar sveiflur í þunglyndiseinkennum og þunglyndisröskun í lagskiptu úrtaki Íslendinga. Vegið algengi árstíðabundins þunglyndis var mun hærra samkvæmt skimunarlista, eða 17,86%, heldur en samkvæmt geðgreiningarviðtali, eða 2,24%, sem er í samræmi við rannsóknir í löndum nær miðbaug og bendir til ofmats á áhrifum hnattlegu landa á þunglyndi, ef sjálfsmatsskimunarlistar eru eingöngu notaðir. Í annarri rannsókninni voru skoðuð tengsl skaps fólks við staðbundið hita- og birtustig og hvort þeir þættir tengdust alvarleika þunglyndiseinkenna. Niðurstöður sýndu að verra skap þegar kalt var í veðri og dagsbirta minni, tengdist alvarlegri einkennum og að tengsl hitastigs og þunglyndiseinkenna var háð (ó)þoli fólks fyrir kaldara hitastigi. Í þriðju rannsókninni var dægursveifluhneigð og neysla orkudrykkja skoðuð í tengslum við einkenni þunglyndis og svefnleysis með árstíðabundnum mælingum í eitt ár. Niðurstöður sýndu að kvöldhneigt fólk hafði meiri þunglyndiseinkenni á grunnlínu að sumri og að neysla orkudrykkja tengdist þunglynlyndiseinkennum þegar tók að hausta, sér í lagi hjá kvöldheigðu fólki. Samantekið, benda niðurstöður þessara þriggja rannsókna til að árstíðabundið þunglyndi, greint sem geðröskun í geðgreiningarviðtali, sé tiltölulega sjaldgæft en að sveiflur í þunglyndiseinkennum eftir árstíðum sé mun algengari þegar miðað er við sjálfsmat fólks. Niðurstöðurnar benda einnig til að áhrif umhverfisþátta á þunglyndiseinkenni séu háð einstaklingsbundnu mati og þoli fólks, frekar en þáttunum einum og sér og að tengsl orkudrykkja við þunglyndiseinkenni séu háð dægursveifluhneigð og árstíðum. Niðurstöður rannsóknaverkefnisins benda til að tengsl árstíðabundninna umhverfisþátta og þunglyndiseinkenna séu háð einstaklingsbundnum tilhneigingum. Loftslagsbreytingar móta umhverfi og aðstæður fólks. Aukinn skilningur á samspili umhverfis og einstaklingsbundinna þátta er því mikilvægur og getur nýst til að afmarka viðkvæma hópa og veita markvissari fræðslu og stuðning.This dissertation examines environmental and individual correlates of depressive symptoms in Iceland, a high-latitude population characterised by extreme seasonal variation in daylight and rapid weather changes. Paper I combines self report screening for seasonality with semi-structured diagnostic interviews in a nationally representative sample, finding weighted elevated seasonality of 17.86% but a diagnostically confirmed Seasonal Affective Disorder prevalence of only 2.24%. This pattern of decline is comparable to that reported in interview confirmed studies from lower-latitude populations, suggesting that screening instruments alone may inflate apparent latitude effects. Paper II examines subjective mood responses to environmental conditions, objective meteorological variables, and their interaction as correlates of depressive symptom severity, showing that more adverse mood responses to cold weather and reduced daylight are associated with greater symptom severity and that the association between temperature and depressive symptoms depends on individuals' subjective sensitivity to cold. Paper III uses a longitudinal design spanning four seasons to examine circadian preference and energy drink consumption in relation to depressive and insomnia symptoms, finding that evening types report greater baseline symptom burden and that energy drink intake frequency is associated with depressive symptoms specifically during the transition from summer to autumn, particularly among evening types. Taken together, the three papers suggest that clinically diagnosable Seasonal Affective Disorder is comparatively rare, but that seasonal shifts in symptoms are common; that environmental influences on depressive symptoms depend on individual sensitivity rather than exposure alone; and that the relevance of behavioural risk factors, such as energy drink consumption, for depressive symptoms can depend on circadian preference and season. These findings indicate that the relationship between seasonal environmental conditions and depressive symptoms is not uniform across individuals. As climate change continues to alter environmental conditions, understanding these interactions will become increasingly relevant for identifying those most at risk and for developing targeted approaches to prevention and support.