Leadership for Social Justice for Immigrant Students and Their Families in Icelandic Schools

Abstract

In recent decades, Iceland has undergone significant demographic changes because of increased immigration. The population of Iceland has transitioned from being primarily homogeneous to being multicultural, characterized by diverse languages, customs, and cultural norms. These developments have had a broad impact across all sectors of society, particularly the school system, which has had to adapt to this new reality. Previous research has indicated that despite positive intentions and changes in legislation and curricula, students from immigrant backgrounds do not enjoy the same opportunities as their native peers. They experience higher dropout rates and disadvantages in academic achievement and access to learning opportunities. This doctoral project focuses on leadership in preschools, compulsory schools, and upper-secondary schools with a high proportion of immigrant students that have demonstrated success in advancing social justice. The study aims to highlight the experiences and perspectives of school leaders to identify leadership practices that contribute to the success of these schools. The guiding research question is: What leadership practices can be identified as influential in advancing and sustaining social justice for immigrant students and their families within school communities? Building on critical realism and critical leadership theory, the study employs a multiple case study approach. Data were collected through semi structured interviews with school principals and key staff working with immigrant students in nine schools, three at each educational level. Additional interviews were conducted with preschool parents and compulsory school teachers. The research builds on four publications: three articles and one book chapter. Together, the four publications explore how school leaders in Iceland navigate the interplay between societal structures and leadership agency to promote and sustain social justice for immigrant students. Data were analyzed using framework analysis with different theoretical frameworks applied according to the content of each article, and retroduction analysis to identify underlying forces that promote or hinder social justice. The findings from the four publications are synthesized and examined through the lens of Woods’s (2016) trialectic framework, which is grounded in Archer’s (2003) theory of the interplay between cultural, social, and institutional structures and agency and how these elements influence and shape one another. Woods further distinguished agency into two dimensions: person (individual characteristics) and practice (actions), which together create conditions and possibilities for the leader’s capacity to influence the structures. The study highlights the tension between structural conditions, leadership characteristics, and leadership practices and how they interact to either promote or hinder social justice. The findings indicate that democratic values, ideals of equality, and high levels of societal trust support inclusive leadership, whereas stereotypes about the “normal” student, monolingualism, policy ambiguity, lack of funding, marginalized multicultural teacher education, and negative views of immigrant students function as structural barriers to social justice leadership. The school leaders in this study responded to these barriers by drawing on four core strengths: a strong commitment to social justice, high expectations for all students, an activist mindset, and a pragmatic approach to constraints. Consequently, they worked toward a shared vision by building trust, enhancing staff knowledge and competence in multicultural matters, and creating inclusive learning environments. They employed strategic planning and distributed leadership to engage the school community and address inequities by implementing changes in work practices that reflect student diversity, thereby promoting greater social justice. However, in many cases, this leadership appeared to be highly context-dependent and reliant on individual actors. Moreover, there was a notable lack of formal institutionalization of these practices within the schools’ policies and culture, reducing the likelihood that social justice efforts would be sustained over time. The value of this study lies in its overview of the relationship between societal structures and the promotion of social justice in schools. It highlights the challenges these structures present for school leaders in their efforts to enhance the social and academic positions of immigrant students. This study is part of the Nordic research project Learning Spaces for Inclusion and Social Justice (2013–2015) and is based on empirical data collected during that time. Although the data are not recent, they offer valuable insight into the interaction between structures and agency and into leadership practices within this context, emphasizing the need for further research. Moreover, the findings have practical implications for leadership development and education policy in multicultural contexts.

Á undanförnum áratugum hafa orðið verulegar lýðfræðilegar breytingar á Íslandi í kjölfar aukinna fólksflutninga. Samfélagið hefur þróast úr því að vera nánast einsleitt yfir í að vera fjölmenningarlegt, þar sem ólík tungumál, venjur og menningarviðmið bætast við samfélagsgerðina. Þessar breytingar hafa haft víðtæk áhrif á öll svið samfélagsins, ekki síst á skólakerfið, sem hefur þurft að aðlaga starfsemi sína að breyttum veruleika. Rannsóknir sýna að þrátt fyrir jákvæðan vilja, breytingar á lögum og námskrám, njóta nemendur af erlendum uppruna oft ekki sömu tækifæra og innfæddir nemendur. Þeir standa ekki jafnfætis innfæddum nemendum þegar kemur að námsárangri, námstækifærum og brottfalli í námi. Í þessu doktorsverkefni var sjónum beint að forystu í leik-, grunn- og framhaldsskólum með hátt hlutfall nemenda af erlendu bergi, sem höfðu náð góðum árangri í að stuðla að félagslegu réttlæti til handa erlendum nemendum. Markmið verkefnisins var að draga fram reynslu og sjónarhorn stjórnenda ofangreindra skóla til að varpa ljósi á hvað það er í forystuháttum sem skýrir árangur skólanna. Í þessu samhengi var sett fram eftirfarandi rannsóknarspurning: Hvaða forystuhætti má greina sem áhrifaríka í að stuðla að og viðhalda félagslegu réttlæti fyrir nemendur af erlendu bergi og fjölskyldur þeirra í skólasamfélögum? Þessi rannsókn byggir á gagnrýninni raunhyggju (e. critical realism) og gagnrýnni leiðtogafræði (e. critical leadership theory). Um er að ræða fjöltilviksrannsókn (e. multiple case study) þar sem gagna var aflað með hálfopnum viðtölum við skólastjóra og lykilstarfsmenn í málefnum nemenda af erlendu bergi í níu skólum, þremur af hverju skólastigi. Að auki var rætt við foreldra barna í þeim leikskólum sem tóku þátt í rannsókninni og kennara í grunnskólunum. Einnig voru móttökuáætlanir fyrir nemendur af erlendu bergi skoðaðar sem og skólanámskrár skólanna. Rannsóknin byggir á fjórum greinum. Í þeim er skoðað hvernig skólastjórnendur á Íslandi takast á við samspil samfélagslegra strúktúra og gerendavirkni (e. agency) til að stuðla að félagslegu réttlæti fyrir nemendur af erlendu bergi. Dregnir eru fram bæði styðjandi og hamlandi þættir í umhverfi skólanna, sem og forystuhættir sem efla og viðhalda félagslegu réttlæti. Gagnagreining fór fram með aðferðum rammagreiningar (e. Framework analysis) þar sem mismunandi fræðilegir rammar voru notaðir í samhengi við efni greinanna og afturleiðslugreiningar (e. retroduction analysis) til að greina undirliggjandi samfélagslega krafta sem styðja við eða hindra félagslegt réttlæti. Í ritgerðinni eru niðurstöður úr greinunum fjórum dregnar saman og skoðaðar út frá þríþátta líkani (e. trialectic framework) Woods (2016). Líkanið byggir á kenningum Archer (2003) um samspil menningar-, félags- og stofnanastrúktúra (e. structures) og áhrifavalds (e. agency) og þau gagnkvæmu áhrif sem þeir hafa hver á annan. Woods aðgreinir gerendavirkni í eiginleika einstaklingsins (e. person) og starfshætti hans (e. practice), sem saman skapa aðstæður og möguleika hans til að hafa áhrif á strúktúrana innan skólanna og í samfélaginu. Rannsóknin varpar ljósi á spennuna milli skipulagslegra aðstæðna, eiginleika og starfshátta stjórnendanna og hvernig þessir þættir hafa áhrif hvor á annan til að annaðhvort stuðla að eða hindra félagslegt réttlæti. Niðurstöðurnar benda til þess að lýðræðisleg gildi, jafnréttishugsjónir og mikið samfélagslegt traust styðji við inngildandi forystu en staðalímyndir um „venjulega“ nemandann, eintyngisstefna (e. monolingualism), óljós stefnumótun og skortur á fjármagni, jaðarsett menntun fjölmenningarlegra kennara og neikvæð viðhorf til nemenda af erlendum uppruna virki sem skipulagslegar hindranir fyrir forystu í þágu félagslegs réttlætis. Skólastjórnendur í þessari rannsókn brugðust við þessum hindrunum með því að byggja á fjórum kjarnastyrkleikum: sterkri skuldbindingu við félagslegt réttlæti, miklum væntingum til allra nemenda, baráttuhugsun og raunsærri nálgun á takmarkanir. Þá unnu stjórnendurnir að því að skapa sameiginlega framtíðarsýn, byggja upp traust og efla þekkingu og færni starfsfólks í fjölmenningarlegum málefnum til að skapa námssamfélag inngildingar og félagslegs réttlætis. Þeir dreifðu forystu til að virkja skólasamfélagið og vinna gegn ójöfnuði með því að innleiða breytingar á starfsháttum sem endurspegluðu fjölbreytileika nemenda og stuðluðu þannig að auknu félagslegu réttlæti. Í mörgum tilvikum virtist þessi forysta þó vera mjög samhengisháð og byggjast á einstaklingum. Þar að auki var áberandi skortur á formlegri stofnanavæðingu þessara starfshátta í stefnum og menningu skólanna, sem minnkaði líkurnar á því að viðleitni til félagslegs réttlætis yrði viðhaldið til lengri tíma. Gildi þessarar rannsóknar felst í þeirri innsýn sem hún veitir um tengsl samfélagslegra strúktúra og eflingar félagslegs réttlætis í skólum. Hún dregur fram þær áskoranir sem þessir strúktúrar setja markmiðum og starfsháttum skólastjórnenda í viðleitni þeirra til að styrkja félagslega og námslega stöðu innflytjendanemenda. Rannsóknin er hluti af norræna rannsóknarverkefninu Learning Spaces for Inclusion and Social Justice (2013–2015) og byggist rannsóknin á gögnum sem safnað var á því tímabili. Þrátt fyrir að gögnin séu ekki ný af nálinni veita þau dýrmæta innsýn í forystuhætti sem stuðla að og viðhalda félagslegu réttlæti fyrir nemendur af erlendu bergi, en undirstrika jafnframt þörfina á nýjum rannsóknum. Niðurstöðurnar hafa hagnýta þýðingu fyrir þróun forystu og menntastefnu í fjölmenningarlegu samhengi.