Opin vísindi

 

Nýlega bætt við

Verk
Sjóvota skáldið og bókmenntaarfleifð draumsins
(University of Iceland, School of Humanities, Faculty of Icelandic and Comparative Cultural Studies, 2026-09-17) Bjarnason, Bjarni M.; Ástráður Eysteinsson; Íslensku- og menningardeild (HÍ); Faculty of Icelandic and Comparative Cultural Studies (UI); Hugvísindasvið (HÍ); School of Humanities (UI)
Í eftirfarandi doktorsritgerð er gerð grein fyrir örbókmenntagrein í formi frásagnartexta sem finna má í íslenskum þjóðsögum og sögnum. Þessir textar hafa sérstöðu sem mótast af draumljóðum með skilaboðum er virðast berast yfir landamæri lífs og dauða, og raunar er sem vísurnar komi orðréttar frá höfundi sem sjórinn hefur tekið til sín. Þær berast frá honum í djúpinu yfir í draum sofandi einstaklings á þurru landi. Ritgerðin byggir á aðferðum samanburðarbókmennta og eru draumar í völdum heimsbókmenntum rannsakaðir og bornir saman við drauma og draumvísur í íslenskri arfleifð þjóðsagna og sagna. Ritgerðin samanstendur af inngangi og sex köflum. Í innganginum eru settar fram fimm kenningar um hlutverk drauma í bókmenntum og liggja þessar kenningar til grundvallar rannsókninni og rökleiðslu í allri ritgerðinni. Í þeim er meðal annars vikið að því hlutverki drauma að sviðsetja guðlegt umhverfi í bókmenntum og bregða jafnframt svipmóti á persónuleika guðs. Þar eru líka færð fyrir því rök að draumar í bókmenntum gegni tíðum hlutverki tengdu geðhreinsun sem gjarnan á sér stað með guðlegri íhlutun. Í kenningunum er jafnframt fullyrt að hlutverk vísna sjóvota draumskáldsins sé oft tengt sálmum og þjóðtrúarlegri útfærslu á útfararþjónustu eða kveðjuathöfn fyrir látinn einstakling. Að lokum er tekið fram í kenningahlutanum að draumvísur sjóvota draumskáldsins megi líta á sem áfallabókmenntir og þjóðsögurnar og sagnirnar þar sem þær koma fyrir megi rannsaka í tengslum við sorgarviðbrögð aðstandenda drukknaðra sjómanna. Í fyrsta kafla eru færð rök fyrir því að táknmál drauma breytist í takti við menningaraðstæður og hugað er að því hvort og hvernig megi greina á milli raunverulegra draumorða og skáldaðs texta vakandi höfundar. Í öðrum kafla eru draumar í völdum heimsbókmenntum rannsakaðir með áherslu á hlutverk þeirra í söguframvindu sem og í trúarlegu samhengi. Er byrjað á Gilgameskviðu og endað á draumljóðum í íslenskum fornsögum. Í þriðja kafla er menningarlegur jarðvegur draumvísna rannsakaður, og fjallað um bókmenntagreinarnar þjóðsögur og sagnir. Sömuleiðis er í þriðja kafla þjóðtrú rannsökuð sem og trúarlegt hlutverk draumvísna sjóvota draumskáldsins. Í fjórða kafla eru rannsakaðar draumvísur sjóvota skáldsins hjá helstu draumvísnasöfnurum fyrri tíma, þeim Jóni Árnasyni, Sigfúsi Sigfússyni, og Theodóru Thoroddsen, og skilgreind frásagnarformúla þjóðsagna og sagna þar sem draumvísur sjóvota skáldsins koma fyrir. Í fimmta kafla eru tekin saman helstu einkenni þjóðsagna og sagna sem draumvísur sjóvota skáldsins koma fyrir í og rakin bókmenntasaga og rannsóknarsaga þessarar bókmenntagreinar. Hluti af rannsóknarvinnunni fólst í skráningu þessarar örbókmenntagreinar 10 en einnig í víðtækri leit að dæmum um hana. Alls komu 306 draumvísur í leitirnar og í fimmta kafla eru þær staðsettar í 70 heimildum, og þeim síðan raðað í 11 flokka. Í sjötta og síðasta kafla er efnið tekið saman sem og helstu niðurstöður ritgerðarinnar
Verk
Origin and age of the near-rift Fjallgarðar Volcanic Ridge, Northeast Iceland
(University of Iceland, School of Engineering and Natural Sciences, Faculty of Earth Sciences, 2026-09) Löw, Noëmi; Sæmundur Ari Halldórsson; Faculty of Earth Sciences (UI); Jarðvísindadeild (HÍ); School of Engineering and Natural Sciences (UI); Verkfræði- og náttúruvísindasvið (HÍ)
The Fjallgarðar Volcanic Ridge (FVR) is a ~200 km long subglacially erupted volcanic ridge east of and parallel to the Northern Rift Zone in Iceland. Despite its size and prominent geomorphology, its origin and relationship to nearby volcanic systems and rift zone segments remain poorly constrained. This thesis investigates the origin and age of the FVR through an integrated study - petrology, geochemistry, radiogenic and helium isotope characteristics, and 40Ar/39Ar geochronological dating. The results reveal that the FVR was active between ~790 and ~100 ka and erupted exclusively during glacial periods. Two compositionally distinct basalt groups are identified throughout the FVR: a depleted tholeiitic suite and a more enriched suite. The depleted group dominated the early phase of FVR volcanism, where the geochemical and isotopic compositions suggest a clear link to source materials associated with the Icelandic mantle plume. In contrast, the enriched group, which appeared at ~400 ka, preserves geochemical characteristics of the Kverkfjöll volcano, underneath which magmas were stored before being transported laterally through longdistance dyke propagation to the FVR. The trace element and isotope data suggests that the depleted FVR basalt group was likely generated from upwelling of the plume material beneath Central Iceland and transported to the FVR analogously to the magmas from Kverkfjöll. In tandem, the depleted magmas may also have formed beneath a thicker lithospheric lid beneath or east of the FVR after plume-derived material bypassed the main rift melting zone and dispersed beneath northeastern Iceland during a period of enhanced plume flux.
Verk
Per- and polyfluoroalkyl substances (PFASs) meet Arctic and sub-Arctic marine diatoms and associated symbionts
(Háskólinn á Akureyri, 2026-10) Arulananthan, Ashani; Vilhelmsson, Oddur Þór; Scholz, Bettina; Sigurbjörnsdóttir, Margrét Auður; Rolfsson, Óttar; Grossart, Hans Peter; Karsten, Ulf; Centre for Doctoral Studies
Á undanförnum áratugum hafa fjölflúorsetin alkýlefni (PFAS) komið fram sem útbreidd mengunarefni, sem hafa greinst jafnvel á afskekktum svæðum á borð við Norðurskautið og Suðurskautslandið, með víðtæk áhrif á heilsu manna og vistkerfa. Sérstakar áhyggjur hafa vaknað vegna útbreiðslu PFAS og mögulegra áhrifa þeirra á lykillífverur í fæðuvefjum, svo sem kísilþörunga, sem eru stór hópur svifþörunga og gegna lykilhlutverki í lífefnafræðilegum hringrásum með því að standa undir um 20% af frumframleiðslu jarðar. Markmið þessarar ritgerðar var að rannsaka áhrif PFAS á tvær vistfræðilega ólíkar tegundir sjávarkísilþörunga, uppsjávartegundina Thalassiosira pseudonana og botnlægu tegundina Cylindrotheca closterium, og meta áhrif þeirra á lífeðlisfræði þörunganna, genatjáningu þeirra og á sambýlisörverur þeirra. Báðar tegundirnar voru ræktaðar í viðurvist langkeðja PFAS efnasambanda yfir styrkhallanda í skammtímatilraunum, auk langvarandi snertingar við PFASblöndu í styrk áþekkum þeim sem mælist í sjó á Norðurslóðum. Mældir voru lífeðlisfræðilegir þættir tengdir vexti, ljóstillífun, oxunarálagi og frumuefnasamsetningu. Þessar niðurstöður voru síðan samþættar greiningum á genatjáningu, markvissri efnaskiptagreiningu innan frumna (endometabolome) og breytingum á bakteríusamfélögum tengdum kísilþörungunum. Skammtímatilraunirnar sýndu marktæka vaxtarhömlun hjá báðum tegundum við háa (100 mg/L) og miðlungs (1 mg/L) PFAS-styrki, þar sem blöndur höfðu sterkari áhrif en einstök efni. Viðbrögðin voru þó tegundasértæk. C. closterium reyndist næmari fyrir perflúoraðri karboxýlsýrum (PFCAs; C8-C12), en T. pseudonana varð fyrir meiri áhrifum af PFAS-efnum með kolefniskeðjur lengri en C11. PFAS-útsetning dró úr ljóstillífunarvirkni, blaðgrænumagni og próteininnihaldi, en jók á sama tíma streituvísa eins og prólín og heildarvirkni andoxunarkerfa. Við langvarandi útsetningu fyrir PFAS-blöndu (0,9 ng/L) náðu vaxtarhraðar sér aftur á strik eftir 14 daga og urðu sambærilegir við samanburðarhópa, sem bendir til mögulegra aðlögunar- eða uppbótarviðbragða. Á sameindastigi sýndi T. pseudonana víðtæk áhrif PFAS á marga grunnefnaskiptaferla, en svörun C. closterium var markvissari og einkenndist einkum af aukinni virkni ABC-flutningspróteina og breytingum í miðlægum kolefnaefnaskiptum. Breytingar í efnaskiptum og genatjáningu hjá T. pseudonana bentu til tilfærslu frá vaxtarhvetjandi ástandi með mikla köfnunarefnisþörf yfir í streituaðlagaða svipgerð sem lagði meiri áherslu á viðhald oxunar-jafnvægis, viðgerð frumuhimna og myndun verndandi afleiddra efnasambanda fremur en áframhaldandi vöxt. PFAS-útsetning leiddi einnig til endurskipulagningar bakteríusamfélaga tengdra kísilþörungunum á hýsilháðan hátt, þó án verulegra breytinga á alfa-fjölbreytni, sem bendir til breytinga á samfélagsgerð frekar en hruns samfélaganna.
Verk
A qualitative analysis of the experience of gambling harm and accessing support among United Kingdom Armed Forces personnel
(2025-12) Champion, Hannah; Biggar, Blair; Jones, Matthew; Larcombe, Justyn; Fossey, Matt; Dymond, Simon; Department of Psychology
Background: Military personnel (both currently serving and veterans) are vulnerable to harm from gambling, yet many are reluctant to seek help. The aims of this study were to explore the lived experience of gambling and gambling harm in currently serving members of the UK Armed Forces and to seek to improve military-specific gambling harm information and support. Methods: Semi-structured interviews were undertaken with self-selected currently serving personnel from the UK Armed Forces. Interview questions focus on lived experience of gambling harm, motivators and triggers around gambling, and awareness of gambling information and support. Results: Thematic analysis identified four main themes: (1) sociocultural pathways to gambling harm; (2) influencing factors unique to military life; (3) obstacles to early intervention and support; and (4) facilitators of help and support. Conclusions: Findings showed that the nature and extent of gambling harm within the UK Armed Forces may not be fully acknowledged, and that currently serving personnel face barriers accessing safer gambling information and support. Specifically, there was a lack of education around the nature of gambling harm, identifying it, how to go about seeking help, and from whom. The normalisation of potentially harmful behaviour, stigmatising attitudes, and concerns around anonymity serve as further barriers to help-seeking. There is a need to raise awareness, reduce stigma, and enhance support for gambling harm within the UK Armed Forces.
Verk
AppCon : Mitigating evasion attacks to ML cyber detectors
(2020-04-01) Apruzzese, Giovanni; Andreolini, Mauro; Marchetti, Mirco; Colacino, Vincenzo Giuseppe; Russo, Giacomo; Department of Computer Science
Adversarial attacks represent a critical issue that prevents the reliable integration of machine learning methods into cyber defense systems. Past work has shown that even proficient detectors are highly affected just by small perturbations to malicious samples, and that existing countermeasures are immature. We address this problem by presenting AppCon, an original approach to harden intrusion detectors against adversarial evasion attacks. Our proposal leverages the integration of ensemble learning to realistic network environments, by combining layers of detectors devoted to monitor the behavior of the applications employed by the organization. Our proposal is validated through extensive experiments performed in heterogeneous network settings simulating botnet detection scenarios, and consider detectors based on distinct machine-and deep-learning algorithms. The results demonstrate the effectiveness of AppCon in mitigating the dangerous threat of adversarial attacks in over 75% of the considered evasion attempts, while not being affected by the limitations of existing countermeasures, such as performance degradation in non-adversarial settings. For these reasons, our proposal represents a valuable contribution to the development of more secure cyber defense platforms.

Flokkar í Opnum vísindum

Veldu flokk til að skoða.

Niðurstöður 1 - 9 af 9

Öll gögn í Opnum vísindum eru vernduð af ákvæðum höfundalaga og með öllum réttindum áskildum, nema annað sé tekið fram.