Opin vísindi
Opin vísindi er varðveislusafn vísindaefnis og doktorsritgerða í opnum aðgangi á vegum íslenskra háskóla og Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns.
Opinn aðgangur að rannsóknaniðurstöðum er í samræmi við 10. gr. laga nr. 3/2003 um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem og kröfur innlendra og erlendra rannsóknasjóða. Markmiðið með opnum aðgangi er að niðurstöður rannsókna séu aðgengilegar sem flestum óhindrað og án endurgjalds á rafrænu formi. Vistun í varðveislusafninu er varanleg og ætlað að tryggja aðgang að vísindaefni íslenskra háskóla í opnum aðgangi um ókomna tíð. Varðveislusafnið Opin vísindi er tengt við rannsóknagáttina IRIS og rannsóknaniðurstöður í opnum aðgangi sem eru skráðar í IRIS eru um leið vistaðar og gerðar aðgengilegar til framtíðar í varðveislusafninu. Með því að safna þessu efni saman í eitt safn verður aðgangur að því einfaldur og þægilegur fyrir alla sem vilja kynna sér það og geta þannig notið þess öfluga vísindastarfs sem fram fer í háskólum landsins.
Varðveislusafnið er OpenAIRE / OpenAIREplus samhæft og samrýmist kröfum sem gerðar eru um birtingu rannsóknaniðurstaðna úr verkefnum sem styrkt eru úr evrópsku rannsóknaáætlununum FP7 og H2020.
Varðveislusafnið notar opna hugbúnaðinn DSpace.
Opinn aðgangur að rannsóknaniðurstöðum er í samræmi við 10. gr. laga nr. 3/2003 um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem og kröfur innlendra og erlendra rannsóknasjóða. Markmiðið með opnum aðgangi er að niðurstöður rannsókna séu aðgengilegar sem flestum óhindrað og án endurgjalds á rafrænu formi. Vistun í varðveislusafninu er varanleg og ætlað að tryggja aðgang að vísindaefni íslenskra háskóla í opnum aðgangi um ókomna tíð. Varðveislusafnið Opin vísindi er tengt við rannsóknagáttina IRIS og rannsóknaniðurstöður í opnum aðgangi sem eru skráðar í IRIS eru um leið vistaðar og gerðar aðgengilegar til framtíðar í varðveislusafninu. Með því að safna þessu efni saman í eitt safn verður aðgangur að því einfaldur og þægilegur fyrir alla sem vilja kynna sér það og geta þannig notið þess öfluga vísindastarfs sem fram fer í háskólum landsins.
Varðveislusafnið er OpenAIRE / OpenAIREplus samhæft og samrýmist kröfum sem gerðar eru um birtingu rannsóknaniðurstaðna úr verkefnum sem styrkt eru úr evrópsku rannsóknaáætlununum FP7 og H2020.
Varðveislusafnið notar opna hugbúnaðinn DSpace.
Nýlega bætt við
Áföll, vald, samskipti: Upplifun prédikarans á átakatímum í ljósi prédikunarfræði.
(University of Iceland, School of Humanities, Faculty of Theology and Religious Studies, 2026-03-12) Jörgensson Berndsen, Fritz Már; Dr. Sigríður Guðmarsdóttir og Dr. Pétur Pétursson; Guðfræði- og trúarbragðafræðideild (HÍ); Hugvísindasvið (HÍ)
Prédikunarfræði (e. homiletics) snerist löngum um undirbúning prédikunar, flutning hennar og miðlun. Á síðari árum hafa prédikunarfræðingar beint sjónum sínum að reynslu prédikarans sjálfs. Í ritgerðinni sem hér er sett fram er fengist við þau áhrif sem sjónarhóll og upplifanir prédikara hafa á prédikun. Samfélagslegar aðstæður áheyrenda eru einnig lykilþáttur í prédikunarfræðilegri umfjöllun ritgerðarinnar þar sem færð eru rök fyrir því að prédikunarfræðingar hafi almennt ekki gefið nægjanlegan gaum að þeim samfélagslegu áföllum er prédikarar og áheyrendur hafa upplifað.
Tímabilið frá lokum 20. aldar til upphafs 21. aldar voru átakatímar fyrir þjóðkirkjuna sem þurfti að fást við mál er ollu henni og þjónum hennar vandræðum. Málin sem valin voru eru ferns konar og byggja sögulega greiningu ritgerðarinnar. Ein hjúskaparlög og kirkjuleg hjónavígsla hinsegin fólks olli deilum í samfélaginu og innan þjóðkirkjunnar. Næst kemur hið svokallaða biskupsmál er hófst árið 1996 þegar tvær konur ásökuðu þáverandi biskup Ólaf Skúlason um kynferðisbrot. Þá má nefna Kristnitökuhátíð á Þingvöllum sem var gagnrýnd vegna náins samstarfs þjóðkirkjunnar við Alþingi og valdamenn í stjórnmálum. Að lokum er fjallað um efnahagshrunið á Íslandi árið 2008 sem var einstakur viðburður sem leiddi af sér samfélagslegt áfall.
Áskoranir átakatímabilsins fyrir, í og eftir hrun höfðu áhrif á hina evangelísk-lúthersku þjóðkirkju á Íslandi sem glímdi á þessu tímabili við ýmsar áskoranir af félagslegum toga. Höfundur rannsakar áhrif prédikunar á þessu tímabili og greinir áhrif þessa átakatímabils á prédikara og prédikun þeirra. Í ljósi prédikunarfræða má álykta að atburðir sem þessir geti haft áhrif á hvort tveggja, prédikara og áheyrendur þeirra. Átakatímabil vísar hér til samfélagslegra og stofnanatengdra umbreytinga sem höfðu áhrif á íslenskt samfélag, þjóðkirkju og prédikun presta á tímabilinu 1995-2015.
Rannsóknarspurning ritgerðarinnar er: Hver er upplifun presta á Íslandi af því að prédika á átakatímum í aðstæðum hruns og áfalla?
Ein af hinum stóru áskorunum ritgerðarinnar lýtur að áhrifum ólíkra tegunda valds og mögulegum áhrifum valdastöðu og misbeitingar valds á prédikun. Þessir þættir verða rannsakaðir út frá kenningum um áfallatengda prédikun. Aðrar kenningar sem ritgerðin byggir á lúta að tungutaki og samskiptum í prédikun. Í samtímanum verða samskipti prédikara við áheyrendur stöðugt flóknari, rétt eins og aðferðir til miðlunar á prédikun. Umræða í prédikunarfræði tengd hugmyndum úr síðnýlenduhyggju (e. postcolonialism) um áföll og vald hefur haft þau áhrif að nýjar rannsóknir á birtingarmyndum þessara þátta hafa fengið aukið rými.
Ritgerðin byggir á eigindlegri viðtalsrannsókn þar sem tekin voru viðtöl við átta starfandi presta innan þjóðkirkjunnar um reynslu þeirra og upplifanir í samfélagslegu áfalli efnahagshrunsins. Viðtölin eru síðan greind og túlkuð út frá áðurnefndum kenningum. Viðmælendur rannsóknarinnar, rétt eins og áheyrendur þeirra, þurftu að fást við afleiðingar áfalla í eigin lífi, starfi og prédikun. Rætt er um mál sem tengjast lykilhugtökum ritgerðarinnar og prédikun tengda þeim. Þar ber á góma málefni á borð við traust, sjálfsmat presta, texta, tungutak, túlkun, samfélagsleg álitamál og áfallaaðstæður.
Niðurstöður ritgerðarinnar benda til þess að átakatíminn ásamt samfélagslegu áfalli hruntímans hafi haft mikil áhrif á prédikara og áheyrendur þeirra. Í niðurstöðunum er að finna samsvörun við aðrar rannsóknir á reynslu prédikara af samfélagslegum áföllum. Nýsköpun þessarar ritgerðar felst í því að rannsaka reynslu íslenskra presta á umbrotatímum í sögu íslensks samfélags og þjóðkirkju.
Manifestations of inequality among adolescents in Bissau, Guinea-Bissau
(University of Iceland, School of Social Sciences, Faculty of Sociology, Anthropology and Folkloristics, 2026) N´dure Baboudóttir, Fatou; Geir Gunnlaugsson; Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild (HÍ); Faculty of Sociology, Anthropology and Folkloristics (UI); Félagsvísindasvið (HÍ); School of Social Sciences (UI)
Introduction.
In low-income countries, particularly in sub-Saharan Africa, adolescents (aged 10–19 years) are a rapidly growing demographic; however, their needs beyond sexual and reproductive health remain under-researched. This article-based thesis explores, through five peer-reviewed publications, the manifestations of inequality among adolescents in Bissau, the capital of Guinea-Bissau, a low-income and fragile state in West Africa. Guided by the theoretical framework of social determinants of health and childhood and youth studies, it examines how structural conditions impact adolescents' life experiences and how they navigate the challenges they face.
Aims.
The overall aim of the research is to describe, analyse, and synthesise the manifestations of inequality in the lives of adolescents in Bissau. The specific aims are to explore (1) the social determinants of adolescents’ unequal access to education and use of digital technologies (Papers I–II and IV); (2) adolescents’ understanding of inequality in their daily lives and during global health crises (Papers III–V); and (3) adolescents’ responses to challenges in their everyday lives and during global health crises (Papers III– V).
Methodology.
Data collection is based on a multi-phase, mixed-methods approach in which quantitative methodology informs the qualitative component. The quantitative aspect consists of a Planet Youth survey questionnaire conducted among 2,039 school-attending adolescents (aged 14–19) in 12 public and four private schools in Bissau, analysing the determinants of educational and digital access. The results informed the qualitative component of the research, which included semi-structured interviews, focus group sessions, and a participatory photovoice project to explore adolescents' daily experiences across different socioeconomic backgrounds and during the COVID-19 pandemic.
Results.
Findings reveal deep-seated inequalities. Access to education is starkly divided, with parental education and family income being the strongest determinants for enrolment in private schools, which offer more educational stability compared to resource-poor public schools, plagued by strikes and teacher absenteeism. Furthermore, access to computers and the internet is limited, disadvantaging girls and public-school students. The COVID-19 pandemic exposed the global digital divide; school closures led to a universal loss of education in both public and private schools, with no remote learning provided or other support. Some adolescents reported hunger and a lack of food security, underscoring local inequality. Through the photovoice project, they insightfully outlined structural inequalities in their daily lives. Despite these barriers, the adolescents demonstrated remarkable determination, empathy, and strong aspirations for the future, proposing practical solutions to the challenges they face.
Conclusions.
Adolescents in Bissau confront systemic and interconnected inequalities in their daily lives. Their experiences necessitate integrated, equity-focused interventions targeting the socioeconomic determinants of health. By centring adolescents’ perspectives, the findings underscore the necessity of a child rights-based approach that institutionalises youth participation in policy and decision-making. The results highlight the importance of recognising adolescents as active agents in achieving sustainable development and a more equitable future for the next generation in Guinea-Bissau, with potential implications elsewhere.
Samantekt um kennslu á sviði öldrunarfræða við háskóla á Íslandi
(Háskóli Íslands, School of Social Sciences, Faculty of Social Work, 2025-05) Reykdal, Guðrún Björk; Guðmundsson, Halldór S:; Sigurðardóttir, Sigurveig H.; Árnadóttir, Hervör Alma; Félagsráðgjafardeild (HÍ); Faculty of Social Work (UI); Félagsvísindasvið (HÍ); School of Social Sciences (UI)
Breytingar í aldurssamsetningu þjóðarinnar eru samfélagsleg áskorun sem kallar á samræmdar aðgerðir til lengri tíma. Aldarafmælissjóður Háskóla Íslands veitti Félagsráðgjafardeild HÍ styrk til þess að taka saman upplýsingar um kennslu á sviði öldrunarfræða við alla háskólana á Íslandi. Tilgangur þessa verkefnis er að kortleggja hvaða menntunarmöguleikar og námskeið eru kennd eða í boði við háskólana í landinu.
Verkefnið var unnið af Guðrúnu Björk Reykdal, félagsráðgjafa MA. Í bakhópi þess voru Halldór Sigurður Guðmundsson, dósent og varadeildarforseti Félagsráðgjafardeildar, Sigurveig H. Sigurðardóttir, prófessor emerita í Félagsráðgjafardeild og Hervör Alma Árnadóttir, dósent og deildarforseti Félagsráðgjafardeildar.
Í skýrslunni er farið yfir framkvæmd verkefnisins og dregnar saman helstu niðurstöður.
Ljóst er að mörg námskeið eru kennd við háskóla á Íslandi þar sem fjallað er um öldrun og/eða málefni eldra fólks með einhverjum hætti. Ýmist er þetta efni meginefni námskeiðs, mikilvægt atriði í námskeiðinu eða komið er inn á efnið. Í töflum er birt yfirlit yfir 104 námskeið sem kennd eru við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Háskólann á Bifröst og Háskólann í Reykjavík. Í viðaukum eru birtar ítarlegri upplýsingar fyrir alla háskóla á Íslandi. Á grundvelli samantektarinnar, er lagt til að Háskóli Íslands hafi frumkvæði að því að efna til fundar til að ræða hvort og hvar hugsanleg samlegð gæti legið með það í huga að koma á eða undirbúa samræmt og/eða sameiginlegt háskólanám í öldrunarfræðum.
Skýrsla þessi er send til rektora allra háskóla á Íslandi og einnig til þeirra sem svöruðu tölvubréfi/tölvupósti með beiðni um upplýsingar um námskeið.
The chemistry and potential reactivity of the CO2-H2S charged injected waters at the basaltic CarbFix2 site, Iceland
(Elsevier, 2018-07-01) Clark, Deirdre E.; Gunnarsson, Ingvi; Aradóttir, Edda S.; Arnarson, Magnús Þ.; :oregeirsson, Þorsteinn A.; Sigurðardóttir, Sigrún S.; Sigfússon, Bergur; Snæbjörnsdóttir, Sandra Ó.; Oelkers, Eric H.; Gíslason, Sigurður R.; Jarðvísindadeild (HÍ); Faculty of Earth Sciences (UI); Verkfræði- og náttúruvísindasvið (HÍ); School of Engineering and Natural Sciences (UI)
The CarbFix2 project aims to capture and store the CO2 and H2S emissions from the Hellisheiði geothermal power plant in Iceland by underground mineral storage. The gas mixture is captured directly by its dissolution into water at elevated pressure. This fluid is then injected, along with effluent geothermal water, into subsurface basalts to mineralize the dissolved acid gases as carbonates and sulfides. Sampled effluent and gas-charged injection waters were analyzed and their mixing geochemically modeled using PHREEQC. Results suggest that carbonates, sulfides, and other secondary minerals would only precipitate after it has substantially reacted with the host basalt. Moreover, the fluid is undersaturated with respect to the most common primary and secondary minerals at the injection well outlet, suggesting that the risk of clogging fluid flow paths near the injection well is limited.
Evolutionary ecogenomics of North Atlantic ptarmigan
(Háskólinn á Akureyri, 2026-03) Squires, Theodore Edgar; Magnússon, Kristinn Pétur; Höglund, Jacob; Centre for Doctoral Studies
Í þessari doktorsritgerð er nýtt viðmiðunarerfðamengi notað til að samþætta heilerfðamengjagögn úr stofnum og tímaseríum til að skilja aðlögun, lýðfræðidýnamík, og þá vá sem steðjar að framtíð fjallrjúpunnar (Lagopus muta) á Íslandi og í stofnum kringum Norður Atlantshaf. Í grein I er lýst hágæða 1,03 Gb erfðamengi rjúpunnar með kortlögðum genum á litninga sem gerir virknirannsóknir á erfðaefninu mögulegar. Í grein II eru borin saman erfðamengi 99 rjúpna frá níu löndum við Atlantshaf, með því að nota tvö loftslagsgagnasett (CHELSA, WorldClim) og tvö tölfræðiforrit (BayPass, LEA). Niðurstöður sýna með útreikningum að stofnarnir eru mjög aðlagaðir loftslagsskilyrðum, á fjölgenagrunni, og nota má erfðabreytileikamat til að spá fyrir um aðlögunarhæfni í hlýnandi loftslagi (genomic offset), sem er háð vali á loftlagsgögnum og fylgniaðferðum. Stofnar á heimskauta- og fjallasvæðum virðast sérstaklega viðkvæmir fyrir hlýnun. Í grein III eru rannsakaðar samsætutíðnibreytingar 91 erfðamengis í stofnsveiflum yfir ellefu ára tímabil. Niðurstöðurnar sýna sveiflur í takt við hæðir og lægðir stofnsins, og fylgni við erfðabreytileika í genum sem tengjast tauga-, atferlis- og ónæmisfræðilegum hlutverkum, sem eru í samræmi við þéttleikaháð val sem viðheldur erfðabreytileika. Grein IV fjallar um fylgnigreiningu með erfðamengjaskimun (GWAS) á 90 ungfuglum við ástandsbreytur (fitu, stærð, þyngd), þar sem sterk áhrif einstakra lókusa koma ekki fram, sem styður fjölgenavirkni, til að nefna áhugaverð kandídatsgen (t.d. HIVEP3, HTR1F, LAMA3, GALNT9, ACSL3, EBF1) sem bjóða upp á tilgátur fyrir markvissa eftirfylgni í stærra úrtaki. Doktorsritgerðin er hagnýtur vegvísir fyrir framtíðarnáttúrvernd, hvernig megi forgangsraða erfðamengjagrunduðum loftslagslíkönum, nota erfðamengjafræði í vöktun stofna yfir tíma, varðveita virkni erfðabreytileika og þróa svæðisbundna stjórnun til verndunar. Rannsóknirnar hafa leitt til erfðamengjasafna, greiningarferla og ígrundaðs ramma til að spá fyrir um breytingar á rjúpnastofnum og hvernig megi viðhalda þeim í örum umhverfisbreytingum.
Error fetching top-level communities