Opin vísindi

 

Nýlega bætt við

Verk
Disabled Women and Violence: Access to Justice
(University of Iceland, School of Social Sciences, Faculty of Sociology, Anthropology and Folkloristics, 2026-06) Gjecaj, Eliona; Rannveig Traustadóttir; Faculty of Sociology, Anthropology and Folkloristics (UI); Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild (HÍ); School of Social Sciences (UI); Félagsvísindasvið (HÍ)
This dissertation explores access to justice for disabled women who have been subjected to gender-based violence. The research was conducted in Iceland and foregrounds the intersectional nature of the multiple forms of discrimination these women face, emphasizing their right to live free from violence and abuse, and their right to access justice as enshrined in the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). Scholarship in this area remains surprisingly limited; therefore, the aim of this dissertation is to address this gap by creating new and much needed knowledge about the experiences of disabled women as well as of those who support them through the processes of detection, reporting, investigation and prosecution of violence. The doctoral research adopts an interdisciplinary human rights approach, combining disability studies, gender studies and disability human rights law. This framework emphasizes the intersecting forms of discrimination and unequal power relations that contribute to the social exclusion, marginalisation, and disempowerment of disabled women, rendering them more vulnerable to violence than both disabled men and nondisabled women. A multi-method qualitative approach was employed for data collection including 36 in-depth interviews with participants from key stakeholder groups identified as critical to the process of reporting and prosecution of the violence: disabled women, professionals working in support centres for survivors of violence, individuals within the justice system involved in reporting and prosecution, and experts in the field of disability, violence and justice. Qualitative interviews were essential in enabling an in-depth exploration of the lived experiences of the disabled women at the centre of the study. This approach recognizes and values the meanings they ascribe to their everyday experiences and ensures that the voices of marginalised groups are acknowledged. Additional data were gathered through document analysis and field observations. Document analysis comprised a detailed review of published life histories by disabled women, court documents, national laws and policies, and international human rights instruments with a particular focus on the CRPD. Field observations included attending court proceedings involving cases of violence against disabled women and visiting centres that provide support to survivors of violence. The study unfolded during the onset, progression, and aftermath of the COVID-19 pandemic, providing insights into its impacts on the lives and experiences of disabled women while also introducing methodological challenges that shaped the research process. The findings document the lived experiences of violence described by disabled women, detailing its multiple forms and complex manifestations. The study highlights the low rates of reporting and explores the multifaceted reasons underlying this, including how the women conceptualise justice in relation to the barriers they face. Through an in-depth analysis of a single court case, the research also provides a critical lens on broader issues concerning access to justice for disabled women. It identifies factors that facilitate access to justice in accordance with CRPD obligations, as well as barriers that hinder, or have the potential to hinder, such access. Rights Protection Officers (RPOs) emerged as a particularly important procedural accommodation in facilitating effective access to justice. As a result, a part of the research focused on the scope of the work performed by Rights Protection Officers and their role in securing access to justice for disabled women. A key conclusion of this research is a call for Icelandic authorities to take meaningful action to protect disabled women from the pervasive violence they face and fulfil their duty to provide reasonable and procedural accommodation within the Icelandic justice system. This includes ensuring that all professionals involved receive appropriate training and awareness-raising grounded in the human rights principles and values of the CRPD. Without such reforms, access to justice will remain inconsistent and contingent upon the particular professionals assigned to a case—effectively rendering justice a matter of chance rather than a guaranteed right.
Verk
Brexit: A Case Study in Post-Truth Politics and European Disintegration
(University of Iceland, School of Social Sciences, Faculty of Political Science, 2026-04-27) Orlando, Vittorio; Maximilian Conrad; Faculty of Political Science (UI); Stjórnmálafræðideild (HÍ); School of Social Sciences (UI); Félagsvísindasvið (HÍ)
This dissertation investigates Brexit as both a unique political event and a paradigmatic case of European disintegration, situating it within the broader context of post-truth politics. The overarching aim is to understand how ideological, structural, and communicative dynamics interact to challenge the cohesion of the European Union (EU). By combining five interlinked studies, the research develops a theory of European disintegration grounded in the role of crises, political actors, and post-truth narratives. Methodologically, the thesis employs qualitative case study designs, process tracing, qualitative content analysis, and frame analysis. Empirical materials include political speeches, campaign documents, party manifestos, media content, and EU institutional texts. The article-based format allows each publication to focus on a distinct dimension of disintegration while collectively contributing to the development of a comprehensive theoretical model. The first article analyses the causes of Brexit through process tracing, identifying the interplay between pre-existing ideological Euroscepticism, structural crises such as the Eurozone and refugee crises, and the strategic agency of political actors. It concludes that disintegration is best understood as the outcome of a triad of ideas, actors, and crises. The second article investigates the role of post-truth politics in the Leave campaign, demonstrating how misinformation and emotionally charged narratives framed EU membership as a risk. By classifying campaign materials into thematic groups, it shows how actors mobilised post-truth strategies across different arenas, confirming the centrality of communicative manipulation in disintegration processes. The third article explores Brexit’s impact on Euroscepticism in Italy and Germany. Through comparative content analysis of four Eurosceptic parties, it finds that Brexit served as a rhetorical benchmark. In Germany, the AfD openly advocated “DEXIT,” while in Italy, parties such as Lega and Fratelli d’Italia reinforced their Euroscepticism without pursuing withdrawal. Structural contexts and government participation largely explain these divergences, highlighting how Brexit influenced national discourses without producing uniform effects. The fourth article examines Brexit’s institutional consequences, focusing on differentiated integration. Analysing policy documents and official EU statements, it finds that while Brexit introduced disintegration pressures, it simultaneously reinforced differentiated integration, especially in monetary and foreign policy. This suggests that disintegration can reshape integration trajectories rather than simply weaken them. The fifth article assesses Eurosceptic narratives in the 2024 European Parliament elections, analysing materials from far-left and far-right parties. Using frame analysis, it identifies persistent themes—migration, governance, and economic sovereignty—mirroring the Leave campaign’s post-truth strategies. The findings indicate that destructive Euroscepticism remains strong, framing the EU as illegitimate, while constructive Euroscepticism advocates reform rather than withdrawal. Across the five studies, several consistent results emerge. First, political parties and institutions shape disintegration by constructing narratives that reframe EU membership as a matter of identity, security, and sovereignty. Second, ideological forces such as nationalism and economic anxiety interact with crises to provide fertile ground for disintegrative narratives. Third, post-truth politics intensifies these dynamics by privileging emotion and representation over factual accuracy. Finally, Brexit is shown to be both a cause and a symptom of European disintegration: while it has not produced immediate systemic collapse, it has reframed EU membership as reversible and provided a blueprint for future contestation. The dissertation concludes that European disintegration is a multidimensional process driven by the interaction of crises, actors, and ideational forces. Post-truth politics plays a pivotal role in this process, enabling political actors to transform crises into disintegrative opportunities. By integrating insights from Brexit and subsequent Eurosceptic developments, the thesis proposes a constructivist theory of disintegration that advances scholarly understanding of the EU’s vulnerabilities and future trajectories.
Verk
The Effects of Long-term Cessation of Grazing on Carbon Dynamics in Icelandic Grassland and Heathland
(University of Iceland, School of Engineering and Natural Sciences, Faculty of Earth Sciences, 2026-05-20) Klopsch, Christian; Anna Guðrún Þórhallsdóttir; Faculty of Earth Sciences (UI); Jarðvísindadeild (HÍ); School of Engineering and Natural Sciences (UI); Verkfræði- og náttúruvísindasvið (HÍ)
Large herbivores are increasingly recognised as key regulators of terrestrial carbon cycling, yet empirical evidence on how long-term cessation of grazing alters carbon dynamics and storage remains limited. The aim of this PhD research is to investigate how multi-decadal cessation of grazing influences carbon fluxes and storage in sub-arctic grassland and heathland ecosystems. The study uses a network of grazer exclosures established 20-83 years ago across 34 sites in Iceland, with paired continuously grazed land. Growing-season CO₂ exchange was quantified through extensive chamber-based flux measurements and NDVI data, and carbon storage and pathways in the plant–soil system were assessed using 201 soil profiles to 60 cm depth. The study results show that across sites, long-term cessation of grazing was associated with a 37% lower growing-season net CO₂ uptake and lower vegetation greenness relative to grazed land. In topsoil (0–10 cm), soil organic carbon stocks were 8% lower in exclosures, accompanied by 21% lower fine-root biomass, while root functional traits remained largely unchanged. Grazed grassland retained both the highest net CO₂ uptake and largest SOC stocks. Cessation of grazing caused a transition toward heathland at several grassland sites, associated with lower productivity and carbon sequestration while it had more limited effects in long-established heathlands. Collectively, the findings demonstrate that sustained extensive grazing maintains higher carbon turnover, enhances below-ground carbon inputs, and supports long-term SOC storage in sub-arctic grassland. This dissertation provides comprehensive empirical evidence that grazing can function as a nature-based solution for preserving carbon sinks in sub-arctic ecosystems.
Verk
Metal ion escape and gas rarefaction in high power impulse magnetron sputtering
(University of Iceland, School of Engineering and Natural Sciences, Faculty of Physical Sciences, 2026-05-29) Barynova, Kateryna; Jón Tómas Guðmundsson; Faculty of Physical Sciences (UI); Raunvísindadeild (HÍ); School of Engineering and Natural Sciences (UI); Verkfræði- og náttúruvísindasvið (HÍ)
High power impulse magnetron sputtering (HiPIMS) is an advanced ionized physical vapor deposition (IPVD) technique that uses almost the same hardware as dc magnetron sputtering (dcMS), but is more flexible in tuning film characteristics. Compared to conventional dc magnetron sputtered films, thin films produced by HiPIMS typically have enhanced properties, such as better crystallinity, higher mass density, and improved phase composition, primarily due to low-energy ion bombardment during the film growth process. However, the broader use of HiPIMS in industrial applications is constrained by the main disadvantage: often a significantly lower deposition rate. This drawback is mainly attributed to the back-attraction of the film-forming species after they have been ionized in the dense plasma near the cathode target. The thesis focuses on addressing this primary limitation of HiPIMS by investigating the physics governing the discharge, and the relationship between sputter yield and deposition rate. The central goal was to analyze and further develop the ionization region model (IRM) of HiPIMS discharges to optimize the deposition process. The research involved computational modeling, including studies on working gas rarefaction across multiple target materials, the detailed modeling of discharges with chromium, aluminum, and graphite targets in various gas mixtures (e.g., Ne/Ar), and the analysis of the results obtained from the simulations. The main conclusion, supported by the data analysis of the IRM simulation results for various target materials under diverse discharge conditions, is that the sputter yield dictates the back-attraction probability of the sputtered species. The sputter yield is shown to be a key factor that significantly changes the discharge composition, electron temperature, degree of gas rarefaction, and, consequently, the possible limit on deposition rate and overall discharge characteristics. Furthermore, the sputter yield determines which process is mainly responsible for working gas rarefaction. In conclusion, this work establishes that the target sputter yield is important for controlling and optimizing the HiPIMS discharge. The thesis serves as an introduction to the physical processes investigated, while the detailed results of the work are presented in the attached articles. The work also includes a supplementary experimental part focused on measurements of the ionized flux fraction (IFF) in the deposition flux. This experimental data served for constraining one of the parameters within the IRM, thereby improving the model’s predictive power.
Verk
Lifandi texti - Áhrif þýðinga á sögu leiklistariðkunar á Íslandi
(Háskóli Íslands, Hugvísindasvið, Íslensku og menningardeild, 2026-05-18) Gunnlaugsdóttir, Tinna Þórdís; Gauti Kristmannsson; Íslensku og menningardeild (HÍ); Icelandic and Comparative Cultural Studies (UI); Hugvísindasvið (HÍ); School of Humanities (UI)
Í þessari rannsókn — sem ég kýs að kalla „Lifandi texta“ þar sem hún snýr fyrst og fremst að texta sem ætlaður er til lifandi flutnings af leiksviði — verður saga og þróun leiklistariðkunar á Íslandi rakin út frá hlutverki og vægi erlendra áhrifa og fyrirmynda. Þýðingar erlendra leikrita eru í kjarna rannsóknarinnar en einnig margvísleg hagræðing og endurritun texta fyrir leiksvið. Samhliða verður leitast við að varpa ljósi á þýðingarhugtakið með vísan til þýðingasögunnar og helstu fræðikenninga á því sviði, en með sérstöku tilliti til leikbókmennta og sviðshandrita, eða þess sem tekur til eða heimfæra má upp á slíkan texta. Helstu rannsóknarspurningarnar snúa að erlendum áhrifum, hvaðan þau komu, hvernig þau birtust og síðast en ekki síst hvaða merkjanlegu spor þau skildu eftir sig – og þar með vægi þeirra og áhrif á þróun leiklistarinnar í landinu. Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að erlendar fyrirmyndir hafi vísað veginn í árdaga og að stælingar erlendra gamanleikja hafi verið sá efniviður sem gerði leiklistinni kleift að festa rætur á Íslandi. Íslensk leiklist og innlend leikritun rekur þannig upphaf sitt til þýðinga, auk þess sem ýmiss konar erlend áhrif og þýðingar í margbreytilegum og margvíslegum myndum og skilningi þess orðs, hafa til þessa dags stuðlað að áframhaldandi vexti starfsins og viðgangi þess. Í fyrsta kafla ritgerðarinnar er fjallað um þýðingar og þróun fræðigreinarinnar í stærra samhengi. Leitast er við að varpa ljósi á stefnumótandi skoðanir skálda og heimspekinga fyrri tíðar og athyglinni síðan beint að Íslandi og staðan hér á landi rakin að nokkru. Staldrað er við fyrstu þýðingar fagurbókmennta á síðari öldum á Íslandi og nálgun þýðenda er sett í samhengi við orðræðuna um mismunandi nálgun þýðenda að bókmenntatexta, en hér á landi voru það ljóðaþýðendur sem ruddu brautina og settu þeim sem á eftir komu fagurfræðileg og skáldskaparleg viðmið, ekki síst þýðendum bundins leiktexta. Umræðunnar um sérstöðu leiktexta er einnig getið og hugmynda þeirra fræðimanna sem einna fyrstir settu fram hugmyndir um æskilega nálgun að slíkum textum. Í öðrum kafla ritgerðarinnar er saga leiklistariðkunar í landinu rakin að nokkru og vísað til dæma af hlutverkaleikjum og skemmtanahaldi á fyrri öldum sem rekja má til þeirrar norrænu arfleifðar sem landnemar báru með sér til landsins. Því er síðan fylgt eftir hvernig þeirri arfleifð reiddi af í gegnum aldirnar og þá hvernig flest það sem menn gerðu sér til skemmtunar féll í ónáð eða var beinlínis bannað. Þrátt fyrir það var það látið óáreitt þegar hlutverkaleikir tóku að þrífast á skólaskemmtunum í Latínuskólanum í Skálholti og á átjándu öld og rakið hvernig þeir leikir þróuðust smám saman í frumstæða leiklistariðkun, en færð eru rök fyrir því að það starf hafi markað upphafið að ástundun þeirrar listgreinar í landinu í nútímaskilningi þess orðs. Sagan er síðan rakin frá því að Latínuskólinn flutti endanlega til Reykjavíkur um miðja nítjándu öld og leikstarf og skemmtanir skólapilta urðu hluti af bæjarmenningunni. Einstaklingar í bænum stóðu einnig fyrir stöku leiksýningum og fljótlega voru stofnaðir leikhópar og félög um starfið. Efniviðurinn var að mestu evrópskir gamanleikir, aðallega danskir, sem bárust til landsins í gegnum Kaupmannahöfn. Sumt var leikið á dönsku, sérstaklega framan af, annað í íslenskum þýðingum, stælingum eða staðfærslum, eins og vísað er til með dæmum. Sagan er síðan rakin til loka nítjándu aldar og getið um hvernig erlendar fyrirmyndir urðu aflvaki fyrstu innlendu leikritanna sem náðu máli. Í kaflanum er einnig komið inn á hina menningarpólitísku umræðu og leikritaþýðingar sem hluta af endurreisn þjóðtungunnar. Í þriðja kafla ritgerðarinnar er athyglinni beint sérstaklega að þýðingum sígildra leikbókmennta. Yfirlýst markmið var að reyna á þanþol og blæbrigði tungumálsins og sýna fram á hæfni þess til að skila stórbrotnum erlendum leikskáldskap. Lýsandi dæmi eru tekin úr fyrstu þýðingum sígildra leikbókmennta á íslensku og vitnað til þeirrar umræðu sem fylgdi útgáfu þeirra á prenti. Samhliða er komið inn á kenninguna um fjölkerfi samfélagsins, eða helstu ytri áhrifaþætti og viðleitni áhrifavalda til að stýra umræðunni. Einnig er í kaflanum varpað ljósi á stöðu leikrita og leikbókmennta innan bókmenntakerfisins á Íslandi, en með vönduðum þýðingum sígildra leikrita stækkaði mengi leikbókmennta auk þess sem þýðingar sköpuðu fordæmi og urðu grundvöllur frekari þróunar. Í kafla fjögur er innlend leiklistarsaga undir, allt frá því að leiklistarstarf í Reykjavík varð nokkuð samfellt við lok nítjándu aldar til fullgildrar atvinnustarfsemi um miðja tuttugustu öldina og áfram inn á fyrsta fjórðung þeirrar tuttugustu og fyrstu. Framboð leikrita er rannsakað sérstaklega og sýnt fram á að þýdd erlend leikrit hafi verið í meirihluta sviðsettra verka og sá efniviður sem fleytti starfinu áfram. Einnig er varpað ljósi á hvernig erlendarstefnur og straumar höfðu áhrif á verkefnaval og fólu í sér nýjar áskoranir. Sérstaða leiktexta er áréttuð og þær kröfur sem gera verður tiltexta sem beinlínis er þýddur til lifandi flutnings á leiksviði. Umræðan um skort á frambærilegum innlendum leikritum varð hávær með opnun Þjóðleikhússins og leikskáldunum kennt um, en starfsumhverfi höfunda var lítt hvetjandi, eins og rakið er og sama átti við um þýðendur. Í kafla fimm er sjónum beint að þeim margvíslegu erlendu áhrifum sem bárust til landsins með fólki sem menntaði sig og starfaði erlendis. Nýsköpun og tilraunastarf í erlendum leikhúsum varð að fyrirmynd þegar hér voru stofnaðir fyrstu sjálfstæðu atvinnuleikhóparnir. Einnig er komið inn á þau áhrif sem erlendir gestaleikstjórar höfðu á starfsemi atvinnuleikhúsanna með því að kynna og fylgja eftir nýrri nálgun að sígildum leiktextum. Tekin dæmi af stefnumótandi samstarfi erlendra og innlendra leikhúslistamanna sem leiddi til ögrandi túlkunar á efni sígildra leikrita. Einnig er komið inn á endurritun og hagræðingu og þau verkfæri þýðingafræðinnar sem nýta má í þágu nýtúlkunar á sígildum leiktexta, sem aftur er til þess fallin að endurnýja erindi hans og tilhöfðun. Varpað er ljósi á slíka nýtúlkun með raundæmum úr íslensku leikhúsi á síðari árum. Samhliða er vitnað til listrænna stjórnenda og þýðenda þeirra sömu verkefna, þar sem þeir ræða og skýra ásetning sinn og nálgun. Hér er hið nýskapandi afl þýðinga í formi endurritunar og hagræðingar áréttað og um leið hið nýskapandi afl leiklistarinnar til að opna áhorfendum nýjan skilning á eldri texta. Í kafla sex er athyglinni beint að höfundinum og þýðandanum í íslensku leikhúsi, en skilin þar á milli eru oft á tíðum óljós. Varpað er ljósi á hvað hugtakið „þýðing“ getur umfaðmað vítt svið, en það á jafnt við þegar texti er þýddur frá einu tungumáli til annars og þegar formi hugverks er breytt, eins og þegar skáldsaga eða annað höfundarverk á öðru formi er endurritað og því hagrætt fyrir leikhúsmiðilinn. Það á einnig við um túlkun leikara á leiksviði, eða þegar texti er túlkaður í lifandi flutningi. Í kaflanum er einnig varpað ljósi á stöðu höfundarins, sem lengst af stóð nokkuð höllum fæti í íslensku leikhúsi, en svo virðist sem það hafi tekið stjórnendur leikhúsanna tíma að átta sig á mikilvægi þess að hlúa að starfi þeirra. Sama á við um þýðendur sem oft fengu lítið svigrúm til að skila vinnu sinni. Hér er einnig er komið inn á umræðuna umleikgerðir og hvað telst fullgilt leikrit, eða hvað sé rétt að flokka sem höfundarverk og hvað endurvinnslu texta. Hér er dregið í efa það sjónarmið að uppruni hugmynda skipti sköpum og staðhæft að það sé úrvinnslan sem allt veltur á. Staða innlendrar leikritunar og nýsköpunar er síðan rædd í sögulegu samhengi og umræðunni fylgt eftir með samanburði, sem byggir á samantekt á fjölda innlendra og erlendra leikrita á verkefnaskrá Leikfélags Reykjavíkur og Þjóðleikhússins frá upphafi og til leikársins 2024-2025. Í kaflanum eru birt súlurit og línurit sem byggja á þessum upplýsingum og sýna fram á yfirgnæfandi meirihluta þýddra leikrita á verkefnaskrá beggja leikhúsanna frá upphafi, en samantektin er birt í heild sinni í viðaukum. Síðan eru niðurstöður dregnar saman og loksfylgja lokaorð höfundar.

Flokkar í Opnum vísindum

Veldu flokk til að skoða.

Niðurstöður 1 - 9 af 9

Öll gögn í Opnum vísindum eru vernduð af ákvæðum höfundalaga og með öllum réttindum áskildum, nema annað sé tekið fram.