Making Sense of Gender in Compulsory School Practices in Iceland
Skrár
Bergljót Þrastardóttir_Thesis.pdf (3.84 MB)
Dagsetning
Höfundar
orcid.org/0000-0002-3362-9572 Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Útgefandi
University of Iceland, School of Education, Faculty of Philosophy, History and Archaeology
Útdráttur
The Act on Equal Status and Equal Rights Irrespective of Gender no. 150/2020 and the current national curriculum for compulsory school education in Iceland emphasise the promotion of gender equality and queer education. However, there are few signs of the enactment of these obligations at the compulsory school level, and research is lacking on the interplay of gender and education. I found this intriguing and decided that it was important to inquire about the gendered aspects of school practices at the compulsory school level, especially since Iceland has been internationally reported to be a feminist paradise. I chose to do the study presented in this thesis on how gender is manifested in school culture and practices in the upper grades of the compulsory school level (grades 8–10, age level 13–16) in one school. The study consists of one data set produced through ethnographic methods. Participant observations were conducted for three months, which gave the researcher an opportunity to interact closely in the field, producing deeper knowledge than before on how actors make sense of gender and how it is performed at the compulsory school level in Iceland. Students and school staff at the upper level of the school participated in group and individual interviews. Rich observational data and additional material was collected to acquire insights into the gendered practices and discourses in the school. This study contributes to and generates new knowledge on how the school and the culture define and (re)produce gender differences, particularly with regards to the available gender positions in schools. The thesis is a compilation of three articles. Article I explores gender dividing practices reflected in different school spaces. Article II explores how students’ gender performativity and conceptualisation of girls as drama supports binary understanding of gender. Article III presents girls claiming discursive space to be able to change the normative gender script in school. Together, these articles give insight into the gender aspects of compulsory school practices in Iceland. Main findings indicate that the school environment favoured dividing practices between boys and girls in both overt and subtle ways, with a relative lack of resistance to the persistent gender division. This was reflected in (cis)heteronormative understanding of gender and gender-based arrangement of different school spaces that reproduced binary gender relations. The understanding of gender categories in school settings had a vital role in positioning students based on their masculine or feminine performativity and reproduced the ideas reflected in societal discourse on gender and social media promoting stereotypical gendered performativity. Claiming discursive space to resist the normative gender script available to students was an individual effort which came with the risk of rejection. The findings further suggest that schools must do better and comply with their duties as to promote gender equality education instead of limiting available gender positions and, thus, students’ freedom to express fluid gender and sexual identities. Schools must also dismantle the myth of Iceland as a gender equal paradise since gender inequalities are still very prominent in schools and will go unnoticed if not addressed.
Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna nr. 50/2020 og núgildandi aðalnámskrá grunnskóla á Íslandi leggja ríka áherslu á jafnréttis- og hinseginfræðslu í skólum. Samt sem áður ber lítið á því að þessum skyldum skólanna sé fullnægt á grunnskólastigi og rannsóknir eru fáar á samspili jafnréttis og skólastarfs. Mér fannst þetta forvitnilegt og mikilvægt að kanna betur hlutverk kyngervis í tengslum við skólastarf á grunnskólastiginu, sérstaklega þar sem Ísland hefur á alþjóðavettvangi verið skilgreint sem femínísk paradís. Ég valdi að framkvæma rannsókn í einum skóla. Rannsóknin sem verður kynnt í þessari ritgerð fjallar um hvernig kyngervi endurspeglast í skólamenningu og starfsháttum í efstu bekkjum grunnskólastigsins (8.–10. bekkur, aldur 13–16 ára). Etnógrafískum aðferðum var beitt við gagnasöfnun á vettvangi skólans. Þátttökuathugun fór fram í rúmlega þrjá mánuði sem gaf færi á nánu samspili rannsakanda og vettvangs, og skilaði dýpri þekkingu en áður á því hvernig kyngervi er skilgreint og tjáð á grunnskólastigi á Íslandi. Nemendur og starfsfólk skóla á efsta stigi skólans tóku þátt í hóp- og einstaklingsviðtölum. Innihaldsmikil vettvangslýsing var skrifuð með ríkulegum gögnum auk annarra gagna sem safnað var til að öðlast innsýn í kynbundnar venjur og orðræðu í skólaumhverfinu. Þessi rannsókn stuðlar að og setur fram nýja þekkingu um hvernig skólaumhverfi og skólamenning skilgreinir og (endur)skapar kynjamun. Í ritgerðinni kynni ég niðurstöður þriggja vísindagreina sem byggja á hluta þeirra gagna sem safnað var á vettvangi. Grein I greinir frá kynjaðri aðgreiningu sem endurspeglast í mismunandi rýmum skólans. Grein II sýnir hvernig kyngervi nemenda og hugmyndafræði skilgreinir stúlkur sem drama og styður kynjatvíhyggju. Grein III segir frá stúlkum sem krefjast rýmis til að tjá sínar skoðanir með það að markmiði að breyta ríkjandi kynjahandriti skólans. Saman gefa þessar greinar innsýn í samspil kyngervis og grunnskólastarfs á Íslandi. Helstu niðurstöður benda til þess að skólaumhverfið stuðli að aðgreiningu milli drengja og stúlkna á bæði augljósan og óljósan hátt. Skortur var á mótstöðu gegn viðvarandi kynjaskiptingu. Þetta endurspeglaðist í sameiginlegum skilningi á kyni og kynbundinni uppröðun og skipulagi í mismunandi skólarýmum sem endurskapa tvíþætt kynjatengsl. Skilningur á kyngervi í skólaumhverfinu gegndi mikilvægu hlutverki við að staðsetja nemendur á grundvelli karllægrar eða kvenlegrar tjáningar og endurskapaði þær hugmyndir sem endurspeglast í samfélagsumræðu um kyn í samfélagsmiðlum sem stuðla að kynjuðum staðalímyndum. Nemendur sem kröfðust rýmis til að andmæla kynjahandritinu stóðu einir en í viðleitni þeirra fólst ákveðin áhætta sem gat orsakað höfnun og jaðarsetningu þeirra. Niðurstöður benda ennfremur til þess að skólar verði að standa sig betur og sinna skyldum sínum þegar kemur að því að bjóða upp á jafnréttisfræðslu í stað þess að takmarka val um kyntjáningu og þar með frelsi nemenda til að tjá allskyns kyn- og kynhneigðir. Skólar verða líka að afbyggja goðsögnina um Ísland sem jafnréttisparadís þar sem kynjamisrétti er enn mjög áberandi í skólum og verður ekki sýnilegt ef það er ekki ávarpað.
Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna nr. 50/2020 og núgildandi aðalnámskrá grunnskóla á Íslandi leggja ríka áherslu á jafnréttis- og hinseginfræðslu í skólum. Samt sem áður ber lítið á því að þessum skyldum skólanna sé fullnægt á grunnskólastigi og rannsóknir eru fáar á samspili jafnréttis og skólastarfs. Mér fannst þetta forvitnilegt og mikilvægt að kanna betur hlutverk kyngervis í tengslum við skólastarf á grunnskólastiginu, sérstaklega þar sem Ísland hefur á alþjóðavettvangi verið skilgreint sem femínísk paradís. Ég valdi að framkvæma rannsókn í einum skóla. Rannsóknin sem verður kynnt í þessari ritgerð fjallar um hvernig kyngervi endurspeglast í skólamenningu og starfsháttum í efstu bekkjum grunnskólastigsins (8.–10. bekkur, aldur 13–16 ára). Etnógrafískum aðferðum var beitt við gagnasöfnun á vettvangi skólans. Þátttökuathugun fór fram í rúmlega þrjá mánuði sem gaf færi á nánu samspili rannsakanda og vettvangs, og skilaði dýpri þekkingu en áður á því hvernig kyngervi er skilgreint og tjáð á grunnskólastigi á Íslandi. Nemendur og starfsfólk skóla á efsta stigi skólans tóku þátt í hóp- og einstaklingsviðtölum. Innihaldsmikil vettvangslýsing var skrifuð með ríkulegum gögnum auk annarra gagna sem safnað var til að öðlast innsýn í kynbundnar venjur og orðræðu í skólaumhverfinu. Þessi rannsókn stuðlar að og setur fram nýja þekkingu um hvernig skólaumhverfi og skólamenning skilgreinir og (endur)skapar kynjamun. Í ritgerðinni kynni ég niðurstöður þriggja vísindagreina sem byggja á hluta þeirra gagna sem safnað var á vettvangi. Grein I greinir frá kynjaðri aðgreiningu sem endurspeglast í mismunandi rýmum skólans. Grein II sýnir hvernig kyngervi nemenda og hugmyndafræði skilgreinir stúlkur sem drama og styður kynjatvíhyggju. Grein III segir frá stúlkum sem krefjast rýmis til að tjá sínar skoðanir með það að markmiði að breyta ríkjandi kynjahandriti skólans. Saman gefa þessar greinar innsýn í samspil kyngervis og grunnskólastarfs á Íslandi. Helstu niðurstöður benda til þess að skólaumhverfið stuðli að aðgreiningu milli drengja og stúlkna á bæði augljósan og óljósan hátt. Skortur var á mótstöðu gegn viðvarandi kynjaskiptingu. Þetta endurspeglaðist í sameiginlegum skilningi á kyni og kynbundinni uppröðun og skipulagi í mismunandi skólarýmum sem endurskapa tvíþætt kynjatengsl. Skilningur á kyngervi í skólaumhverfinu gegndi mikilvægu hlutverki við að staðsetja nemendur á grundvelli karllægrar eða kvenlegrar tjáningar og endurskapaði þær hugmyndir sem endurspeglast í samfélagsumræðu um kyn í samfélagsmiðlum sem stuðla að kynjuðum staðalímyndum. Nemendur sem kröfðust rýmis til að andmæla kynjahandritinu stóðu einir en í viðleitni þeirra fólst ákveðin áhætta sem gat orsakað höfnun og jaðarsetningu þeirra. Niðurstöður benda ennfremur til þess að skólar verði að standa sig betur og sinna skyldum sínum þegar kemur að því að bjóða upp á jafnréttisfræðslu í stað þess að takmarka val um kyntjáningu og þar með frelsi nemenda til að tjá allskyns kyn- og kynhneigðir. Skólar verða líka að afbyggja goðsögnina um Ísland sem jafnréttisparadís þar sem kynjamisrétti er enn mjög áberandi í skólum og verður ekki sýnilegt ef það er ekki ávarpað.
Lýsing
Efnisorð
Gender, Compulsory school, Gender divide, (cis)Heteronormativity, Resistance, Kyngervi, Grunnskólar, Ísland, Hinsegin fræði, Unglingastig grunnskóla, Þátttökuathuganir, Kynjamismunun, Gagnkynhneigð, Skólastarf