Folklore as Intellectual Property: Attempts to Create an International Convention to Protect Traditional Culture

Abstract

Ritgerð þessi byggist á rannsókn á hugverkavernd fyrir hefðbundna menningu sem hefur verið til umræðu hjá Alþjóðahugverkastofnuninni frá árinu 2001. Áherslan er á sögu hugmyndarinnar um hugverkavernd fyrir hefðbundna menningu og hvernig umræðan hefur verið skilgreind í samhengi heimspólitískra átaka og baráttu fyrir menningarlegu sjálfsforræði hópa. Á grundvelli rannsóknarinnar færi ég rök fyrir því að vandinn við að skapa hugverkarétt fyrir hefðbundna listsköpun stafi af því hvernig hugverkaréttur var skilgreindur í upphafi, með því að skilja að nútímalist og borgaralega listamenn, búsetta í stórborgum evrópskra heimsvelda, frá hefðbundinni list, sem er að mestu leyti sköpuð af fólki sem býr í sveitunum og nýlendunum. Reglur um hugverkaréttindi sköpuðu aðstæður þar sem þeir fyrrnefndu gátu hagnast á því að skapa list sem byggðist á sköpunarverkum hinna síðarnefndu, en ekki öfugt. Þetta ójafnvægi er ástæða þess að gerðar hafa verið endurteknar tilraunir til koma hefðbundinni listsköpun fyrir innan hugverkaréttarkerfisins. Ég færi rök fyrir því að slíkar tilraunir séu dæmdar til að mistakast, ef ekki er ráðist í endurskoðun kerfisins sjálfs. Greiningin byggist á þátttökuathugunum á vettvangi milliríkjanefndar um hugverkavernd fyrir erfðaauðlindir, hefðbundna þekkingu og alþýðumenningu í höfuðstöðvum Alþjóðahugverkastofnunarinnar í Genf, Sviss, viðtölum við nefndarfulltrúa og ítarlegri rannsókn á sögulegum skjalasöfnum, sem sýna fram á hvernig rætur þessara deilna á 21. öld liggja í sögu menningar, lögfræði og stjórnmála á 20. öld, sem aftur tengjast því hvernig alþýðumenning og hugverkaréttur tvinnast saman á 19. öld. Í því skyni rannsakaði ég skjalaslóðina eftir margra áratuga fundarhöld, þótt megináherslan sé alltaf á milliríkjanefndina. Í rannsókninni hef ég reynt að greina raddirnar á bak við stefnumálin. Ég hef líka reynt að afhjúpa ættfræði þessara stefnumála, sem nær stundum langt aftur í tímann og tengist um leið aðkallandi áskorunum víða um heiminn. Um allan heim má finna dæmi um átök milli fólks sem fæst við hefðbundna listsköpun sem fellur utan við svið hugverkaréttar, og fólks sem fæst við að skapa afleidd verk út frá þessum sömu hefðum, sem njóta hugverkaverndar. Gjáin sem myndaðist milli þessara tveggja tegunda listrænnar tjáningar markar um leið uppruna hugtaksins „alþýðumenning“ yfir þá fyrrnefndu. Þegar þetta er skrifað (árið 2025) hafa tilraunir til að leysa þessi mál innan Alþjóðahugverkastofnunarinnar að mestu verið til einskis. Þessi áratugalanga umræða hefur samt sem áður leitt til ýmissa alþjóðasamninga sem varða alþýðumenningu, hefðbundnar listir og þekkingu. Hún hefur líka haft þau áhrif að áhugi á menningareign hefur vaxið til muna innan ólíkra fræðigreina. Þessi rannsókn mín er framlag til ört vaxandi rannsóknarsviðs sem fæst við grundvallarspurningar um menningarleg réttindi, menningareign, sanngirni í meðhöndlun ólíkrar menningar og gildi og stöðu alþýðuhefða í nútímasamfélagi.

This dissertation is a study of approaches to the protection of traditional cultural expressions as intellectual property, debated at the World Intellectual Property Organization (WIPO) since 2001. The research focuses on the history of intellectual property for traditional culture, and the various ways in which the debate is framed. I analyse these frames in the context of geopolitical power struggles and groups fighting for cultural self-determination, while identifying stakeholder interests and the key actors involved. Based on my findings, I argue that the difficulty of defining traditional cultural expressions as intellectual property derives from the way intellectual property was conceived, by distinguishing modern art and the modern bourgeois artist, mostly based in the metropoles of European empires, from traditional art, created by people living in the provinces and colonies of the former. Intellectual property regulations created a situation where the former category of artists was able to benefit financially by creating art derived from the latter, but not the other way around. This imbalance lies at the root of repeated attempts to accommodate traditional culture within current standards of intellectual property. I argue that without substantial revision of those standards, such attempts are doomed to fail. My research is based on participant observation at meetings of WIPO’s Intergovernmental Committee on Intellectual Property and Genetic Resources, Traditional Knowledge and Folklore (IGC) in Geneva, Switzerland, in depth interviews with its delegates, as well as an extensive study of related historical archives, to lay bare the genealogy of these 21st century debates in the context of the legal, cultural, and political history of the 20th century, as well as the intertwined histories of copyright and the field of folklore in the 19th century. This brought me to examine the long document trail left by decades of meetings, while focusing on the current talks in the IGC. I have attempted to identify the voices behind different policy positions. I have also endeavoured to trace the development of these positions, which sometimes extend far back in time. In many parts of the world, we find examples of conflict between people involved in traditional cultures that fall outside the purview of intellectual property law, and people whose cultural productions and inventions are directly derived from these traditions yet are protected as intellectual property. The rift that was put between these two types of creativity, is also the founding moment of “folklore” as a concept dedicated to the traditional arts. While attempts to settle the matter within WIPO have at the time of writing (in 2025) largely been in vain, the long intergovernmental debate (extending back more than 60 years) has led to several international conventions related to folklore, traditional culture vi and traditional knowledge, and a proliferation of literature dealing with the concept of cultural property from the standpoint of different scholarly disciplines. The present study is my contribution to a growing field of inquiry related to fundamental questions of cultural rights, cultural property, the possibility of balanced cultural exchanges, and the place and value of tradition in modern society.