Intertwined Threads: The Value and Function of Vaðmál as Cloth and Money, and Beyond

Abstract

Vaðmál was the main commodity currency and trade good of medieval Iceland but also a pragmatic fabric for clothing and other textile needs. While previous scholarship has focussed on vaðmál ́s role in the economy and gendered labour relations, this study considers how the material qualities of this textile impacted its value as currency and export good, but also its role as a social object used in display and extra-economic exchange. In doing so, it investigates the economic, social, and cultural impact of vaðmál. It aims to demonstrate an expanded understanding of vaðmál to mean a material, economic, and social object, which in turn reveals intertwined connections between the different sectors of the home, the political, the social, gender, the economic, and international exchange. Focussing on written evidence from the late eleventh to late fourteenth century, this dissertation uses a close reading of the Íslendingasögur, samtíðarsögur, Grágás and Jónsbók, and máldagar, charters, and annals to determine the intended meaning of vaðmál via specific terms (vaðmál, vara, varavoð, söluvoð, hafnarvoð, gjaldavað, and mórent) to gauge the function and context of use to categorize by function and subsequent value. The main findings of this project are that all five functions—material, aesthetic, fungibility, biography, and expense and exclusivity—demonstrate an intertwined meaning of cloth and money that are not easily distinguished from each other, especially when considering the chaîne opératoire and stages of consumption of a textile object, and these functions reflect the needs and desires of this medieval society. Vaðmál’s impact is that it was a tool used by people to meet goals and to help them live their lives: it was an object used to differentiation in social relations, used to form relationships, used to communicate identity and status within society, and use to connect Iceland to markets and cultures abroad through trade. Vaðmál was a complex textile imbued with multiple social and economic meanings, separately or at the same time and by the same or different people, which ultimately show cooperation for survival and success, but also to establish position and prestige in society.

Vaðmál var aðalgjaldmiðillinn og verslunarvaran á Íslandi á miðöldum. Það var jafnframt hagnýtt hráefni til klæðagerðar og annarra nota. Áherslan í eldri rannsóknum hefur einkum verið á hlutverk vaðmáls í efnahagskerfinu og hvernig það tengist starfssviði kynjanna. Þessi rannsókn beinist hins vegar að því hvernig efnislegir eiginleikar og gæði efniviðarins höfðu áhrif á vaðmálið sem gjaldmiðil og útflutningsvöru. Einnig félagslega vídd vaðmáls þar sem það var hagnýtt til að tjá stöðu einstaklinga í samfélaginu. Með því móti er sjónum beint að efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum víddum vaðmáls. Rannsóknin miðar að því að dýpka skilning á efnislegu, efnahagslegum og félagslegum víddum vefnaðarvöru og undirstrikar þannig samþætt tengsl ýmissa þátta heimilisins, hins pólitíska, hins félagslega, þátt kyngerva, en einnig efnahagsleg og alþjóðleg samskipti. Í ritgerðinni eru hagnýttar ritaðar heimildir frá 12. öld til 14. aldar, einkum Íslendingasögur, samtíðarsögur, Grágás, Jónsbók, máldagar, fornbréf og annálar. Á grundvelli þessara heimilda er greint hvað er nákvæmlaga átt er við með sérhæfðum hugtökum eins og vaðmál, vara, vöruvoð, söluvoð, hafnarvoð, gjaldavað og mórent og mælikvarðar og verðgildi þeim tengd. Leitast er við að greina fimm helstu nýtingarform vaðmáls, þ.e. sem efnislega, fagurfræðilega, í viðskiptum, við tengslamyndun og sem félagslegt aðgreiningartæki. Sýnt er fram á vefnaðarvaran sjálf og notkun hennar sem gjaldmiðill eru samofin og verða vart aðskilin. Það á einkum við um innri þætti framleiðsluferlisins, “la chaine opératoire” og margvíslegar leiðir við notkun vaðmáls. Þessi atriði endurspegla þarfir (sl. desires) samfélagsins á því tímabili sem um ræðir. Vaðmálið var tæki fyrir fólk að sinna hlutverkum sínum og ná fram markmiðum sínum innan þessa miðaldasamfélags: Það var notað til að sýna mannamun, skapa tengsl og miðla sjálfmynd og stöðu einstaklinga í samfélaginnu. Einnig fólst notkun þess í að tengja Ísland við erlenda markaði og menningu. Vaðmál var fjölþátta vefnaðarvara með margháttaða merkingu sem er til marks um samvinnu innan samfélagsins til að tryggja lífsskilyrði en einnig stöðu og mannamun innan þess.