Háskóli ÍslandsUniversity of IcelandGunnþórunn GuðmundsdóttirHjörvar, Rósa María2026-01-182026-01-182026-01-14https://hdl.handle.net/20.500.11815/8005Markmið þessarar ritgerðar er að rannsaka hlutverk og birtingarmyndir reiðinnar í íslenskum samtímabókmenntum og öðlast dýpri skilning á því hvernig reiði er mótandi og mótuð af menningarlegu valdi, frásagnarvaldi og tengslum miðju og jaðars. Rannsóknin byggist á greiningu þriggja skáldsagna: Tómas Jónsson metsölubók (1966) eftir Guðberg Bergsson, Innansveitarkroniku (1970) eftir Halldór Laxness og Höfundur Íslands (2001) eftir Hallgrím Helgason. Í þessum verkum er reiðin greind sem lykilþáttur í samtali um þjóðernishyggju, mótun þjóðarsjálfs og stöðu einstaklingsins í samfélagi þar sem forræði og hugmyndum um karlmennsku og frásögn. Megináhersla er lögð á að kanna samband reiði og sjálfsmyndar, reiði og kyngervis, og reiði og ímyndar eftirlenduþjóðar. Í því skyni er reiðin sett í samhengi við kenningar innan eftirlendufræða og tilfinningafræða, þar sem hún er skoðuð sem tilfinningalegt afl sem getur bæði styrkt og veikt mótstöðu gegn ríkjandi hugmyndafræði. Með því að nota greiningarhugtök frá meðal annars Frantz Fanon, Gayatri Spivak, Judith Butler og Homi K. Bhabha er reynt að varpa ljósi á það hvernig reiði virkar sem birtingarmynd togstreitu milli nýlendu og nýlenduherra, miðju og jaðars, ríkjandi frásagna og andófs, með því að setja spurningamerki við gjörning þjóðernis, karlmennsku og frásagnar. Í öllum þremur verkum er karl aðalpersóna sem tekst á við það að vera miðja í eigin frásögn, á meðan formgerðir verkanna grafa undan sjálfri hugmyndinni um miðju. Þessi togstreita veldur reiði og afhjúpar mismunandi hliðar hins reiða manns. Í ritgerðinni er sett fram hugtakið grótesk reiði til að lýsa þeirri sérstöku tegund reiðitjáningar sem tekist er á um í verkunum. Grótesk reiði brýtur niður hefðbundin lögmál tilfinninga og frásagnartækni; hún er ofsafull og andófskennd, óstöðug, ómarkviss og oft tengd háði. Þessi reiði er ekki beinlínis siðferðilega réttlætanleg eða miðlunarhæf, heldur opnar hún nýjar leiðir til að tjá upplausn sjálfsmyndar, kynbundinnar stöðu og þjóðarímyndar innan skáldsagnanna. Hún truflar, afbyggir og krefst nýrra túlkunarleiða. Með greiningu á þessum þremur verkum er ætlunin að sýna hvernig íslenskar nútímabókmenntir nýta reiði sem birtingarmynd andófs og sjálfsskoðunar og hvernig þær varpa ljósi á valdakerfi, karllæga þjóðernismýtur og skáldsöguformið sjálft. Reiðin er ekki aðeins viðfangsefni, heldur einnig frásagnarleg aðferð sem beitt er meðvitað og markvisst af höfundum sem vilja endurskilgreina tengsl Íslands við fortíð sína, sjálfsmynd sína og stöðu sína í menningarlegu samhengi. 2 Verkefnið reynir þannig að tala inn í umræðu um tilfinningar í bókmenntum, sérstaklega í ljósi eftirlendufræða, og opnar fyrir nýja túlkun á íslenskum nútímabókmenntum sem vettvangi tilfinningalegrar og frásagnabundnu andófi.The aim of this dissertation is to examine the role and manifestations of anger in contemporary Icelandic literature, with the goal of gaining deeper insight into how anger both shapes and is shaped by cultural power, narrative authority, and the dynamics between the center and the periphery. The analysis focuses on three novels: Tómas Jónsson metsölubók (1966) by Guðbergur Bergsson, Innansveitarkronika (1970) by Halldór Laxness, and Höfundur Íslands (2001) by Hallgrímur Helgason. In these texts, anger is analyzed as a key element in conversations about nationalism, the construction of national identity, and the position of the individual in societies structured by hegemonic power, masculinity, and narrative control. The dissertation places particular emphasis on the relationship between anger and self, anger and gender identity, and anger and the representation of the postcolonial nation. To this end, anger is situated within the frameworks of postcolonial theory and affect studies, where it is treated as an affective force capable of both empowering and undermining resistance to dominant ideologies. Drawing on conceptual tools from thinkers such as Frantz Fanon, Gayatri Spivak, Judith Butler, and Homi K. Bhabha, the study explores how anger operates as a manifestation of tensions between colony and colonizer, center and margin, dominant narratives and dissent. It interrogates the performance of nationhood, masculinity, and storytelling itself. In all three novels, the central characters are men who struggle to occupy the narrative center, while the formal structures of the texts simultaneously dismantle the very notion of such centrality. This tension gives rise to anger and exposes multiple dimensions of the angry male figure. The dissertation introduces the concept of grotesque anger to describe a distinctive form of affective expression that emerges in the texts. Grotesque anger disrupts conventional emotional and narrative norms; it is excessive, oppositional, unstable, incoherent, and ironic. Rather than conveying moral clarity or communicative purpose, grotesque anger opens space for articulating fractured agency, unstable gender identity, and contested national belonging. It destabilizes, deconstructs, and demands new interpretive approaches. Through the close reading of these three novels, the study demonstrates how contemporary Icelandic literature employs anger as a mode of resistance and critical reflection, while also exposing underlying systems of power, masculinist national ideologies, and the limitations of 4 the novel form itself. Anger thus emerges not only as a theme, but as a conscious narrative strategy deployed by authors seeking to reconfigure Iceland’s relationship to its past, its identity, and its cultural position. This project hopes to contribute to literary and postcolonial scholarship by framing anger as a historically situated, politically charged form of agency—and by positioning Icelandic literature as a site of affective and narrative resistance.229isinfo:eu-repo/semantics/openAccessDoktorsritgerðirBókmenntirEftirlendufræðiLiteratureAnger